• WERKEN AAN DE KWALITEIT
  • VAN DE JEUGDSECTOR
Radicalisering

Aanpak

Er is nog weinig bekend over de aanpak van radicaliserende jongeren en er zijn weinig gerichte interventies voorhanden. Dat betekent niet dat professionals met lege handen staan. Het trapmodel van Moghaddam laat zien wat de beslissende momenten zijn waarop je kunt ingrijpen in een radicaliseringsproces.

Wat we weten over de voedingsbodem en andere factoren die een rol spelen bij radicalisering kunnen helpen om effectieve aanpakken te ontwikkelen.

Handleidingen voor beroepskrachten

Het Nederlands Jeugdinstituut heeft korte handleidingen opgesteld voor beroepskrachten in het onderwijs, de jeugdhulp en de welzijnssector. Onderwerpen zijn onder meer: het herkennen en duiden van radicalisering, handelingsperspectieven, samenwerking, en taken en rollen.

Ouders

Bij elke aanpak wordt de naaste omgeving en op de eerste plaats de ouders van jongeren betrokken. Radicaliseren houdt vaak in dat een jongere zich afzet tegen de wereld van de ouders. Voor het voorkomen en tegengaan van radicalisering is herstel van de band met thuis daarom een belangrijk element.

Jeugdhulp

De aanpak van jongeren die  radicaliseren is in sommige opzichten vergelijkbaar met de aanpak van loverboyproblematiek, criminaliteit en kindermishandeling.

Mogelijkheden bij uitreizigers
Als een jongere dreigt te radicaliseren en naar Syrië of Irak wil reizen, werkt Jeugdhulp aan herstel van de relatie van de jongere met de ouders, familie en omgeving.

De jongere kan worden geplaatst in een gesloten jeugdhulpinstantie als deze zich dreigt te onttrekken aan gezag en omgeving. Ouders kunnen een machtiging voor een vrijwillig gesloten plaatsing aanvragen. De meeste ouders zijn niet bekend met deze mogelijkheden. Professionals in de jeugdhulp kunnen ouders hierbij helpen.

Minderjarige jongeren kunnen worden opgevangen in de reguliere jeugdhulp als er geen strafrechtelijk traject loopt bij terugkeer uit Irak of Syrië. Opvang in een gescheiden groep is over het algemeen niet wenselijk. De jongere wordt dan geïsoleerd terwijl er juist behoefte is aan integratie. Aan de andere kant kan men bezorgd zijn over negatieve beïnvloeding van andere jongeren door de geradicaliseerde jongere.

Naast jongeren die (dreigen te) radicaliseren is er ook een groep kinderen waarvan de ouders willen uitreizen naar Syrië of Irak. De Raad van de Kinderbescherming kan deze kinderen onder toezicht stellen of uit huis plaatsen. Deze kinderen worden bij voorkeur  opgevangen in een pleeggezin of gezinsvervangende situatie.

Tips opvang en behandeling

Aandachtpunten voor opvang en behandeling bij radicalisering zijn:

  • Geen radicaliseringsproces is gelijk: zorg voor maatwerk.
  • Probeer te achterhalen waar de radicalisering van de jongere uit voortkomt. Komt het vanuit theologische bewegingen of vanuit frustratie en agressie. In het laatste geval kunnen ook gezinsinterventies en interventies om pro-sociaal gedrag te bevorderen worden ingezet.
  • Besteed aandacht aan gedragsproblematiek en psychosociale problematiek. Zowel bij jongeren met risico op radicalisering, als bij jongeren die al radicaliseren en bij jongeren die in Syrië zijn geweest.
  • Betrek ouders, familie en netwerk. Samen kunnen zij een positieve invloed hebben op de ideologie en het handelen van de jongere.
  • Streef naar een positief, stabiel pedagogisch leefklimaat. Dit is de basis en die werkt beschermend. Een goede relatie tussen groepsopvoeder en jongere is daarbij belangrijk, evenals de sfeer in de groep, bejegening en aandacht voor opvoeding en verzorging.
  • Focus meer op participeren en integreren dan op deradicaliseren. De jongere moet weer een leven opbouwen en deelnemen aan de maatschappij.
  • Schenk samen met de jongere aandacht aan zijn of haar positie in de maatschappij en aan het vormen van religieuze identiteit.
  • Benader het gedrag van de jongere in samenhang met zijn sociale context en het functioneren op school.
  • Voer het gesprek met ouders en de jongere over morele opvoeding. Welke boodschap draagt het gezin uit?

Lees voor meer tips het artikel 'Welke bijdrage kan de (gespecialiseerde) jeugdhulp leveren om radicalisering tegen te gaan'.

Gemeente

Polarisatie en radicalisering doen zich vaak lokaal voor en stellen gemeenten daarom voor flinke uitdagingen. Een lokaal netwerk van sleutelfiguren blijkt, als onderdeel van gemeentelijk preventief beleid, een goede aanpak bij de bestrijding van polarisering en radicalisering. De Expertise-unit Sociale Stabiliteit (ESS) heeft een handreiking gemaakt waarin onder meer de ervaringen van zes gemeenten met het opzetten en onderhouden van een lokaal netwerk zijn gebundeld.

Interventies

De afgelopen jaren zijn er verschillende overzichten van  interventies verschenen die kunnen worden ingezet bij radicalisering. 

  • In 2009 heeft Vasco Lub een twintigtal interventies beschreven die bedoeld zijn om de sociale binding van jongeren te bevorderen en zo een tegenwicht te bieden aan invloeden die radicalisering in de hand werken. Dit overzicht kreeg in 2011 een vervolg met een rapport waarin de onderbouwing van de twintig interventies wordt getoetst.
  • Ook KIS heeft verschillende publicaties met interventies uitgebracht voor het voorkomen en aanpakken van radicalisering. Lees meer over vier aanpakken uit de praktijk.
  • Oumnia Works is een van de bekendste interventies die zich richt op ouders. Dit empowermentprogramma voor moeders is op initiatief van moeders in Den Haag. Omdat Oumnia Works goede resultaten boekt, wordt het nu op zes andere plaatsen uitgevoerd.

Het onderscheid tussen het voorkomen en aanpakken van radicalisering is in de praktijk niet scherp. Het een loopt in het ander over. Elk individueel traject is anders en vraagt om een maatwerkaanpak.
Wanneer de radicalisering al in een gevorderd stadium is, kunnen algemene voorzieningen, zoals het onderwijs en het jongerenwerk, nog maar een beperkte bijdrage leveren om dit  tegen te gaan. Dan krijgt in de benadering van deze jongeren het veiligheidsperspectief meer gewicht. De rol van de jeugdhulp wordt dan ook belangrijk.

Ga naar literatuurlijst.
 

Vragen?

Gert van den Berg is contactpersoon.

Foto Gert van den Berg

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. Sluit mededeling over cookies