• WERKEN AAN DE KWALITEIT
  • VAN DE JEUGDSECTOR
Radicalisering

Ontwikkeling

Niet alle jongeren bij wie er een voedingsbodem is, worden ook radicaal of extremistisch. De manier waarop individuen radicaliseren verschilt aanzienlijk. Een omvattende theorie van radicalisering die alle individuele gevallen kan verklaren, ontbreekt hierdoor. Maar er zijn wel een aantal constanten die in veel gevallen gelden.

Een aantal van deze constanten is terug te vinden in het trapmodel uit 2005 van de Iraans-Amerikaanse onderzoeker Fathali Moghaddam. Het beschrijft ruwweg het radicaliseringsproces: van ongenoegen met de huidige situatie tot aan gewelddadig extremisme.

Het trapmodel: van ongenoegen tot extremisme

Het model beschrijft hoe gevoelens van onrecht in zes overgangsfasen kunnen uitgroeien tot de bereidheid om terroristische acties uit te voeren. Die fasen vormen samen een trap met vijf treden. Het beklimmen van deze trap geeft het verloop van een radicaliseringsproces weer.

Op elke trede staat de risicopersoon voor keuzes. De keuze de trap verder te beklimmen, te blijven staan of af te dalen. Hoe hoger op de trap, hoe minder mogelijkheden om de weg terug te nemen. Uiteindelijk lijkt het gebruik van geweld de enig mogelijke uitkomst.

Elke overgangsfase vormt ook een punt waarop begeleiding of hulp kan worden ingezet. De overgang naar de eerste trede geeft aan dat er een vruchtbare voedingsbodem voor radicalisering is.

Begane grond
Op de begane grond gaat het om de eigen interpretatie van de status quo. En daarnaast de huidige situatie van de persoon zelf en van de samenleving als geheel. Dat is eigenlijk wat iedereen doet: normaal gedrag dus. Het kan ook de basis vormen voor de overgang naar de tweede fase. 

Eerste trede
De persoon heeft het gevoel dat hij of de groep waartoe hij behoort oneerlijk wordt behandeld. Op dit punt is het nog mogelijk om een verdere ontwikkeling naar radicalisme af te wenden. Dit door bijvoorbeeld legitieme manieren aan te bieden om de ervaren oneerlijkheid aan te pakken, zoals actie voeren of je aansluiten bij een politieke beweging. Gebeurt dat niet en ziet de betreffende persoon geen andere mogelijkheden? Dan versterkt dit het gevoel van oneerlijkheid en is de volgende trede snel genomen.

Tweede trede
De persoon wordt agressief. Als hij deze agressie niet op een 'normale' manier kan verminderen, zal hij eerder belangstelling tonen voor radicale oplossingen. Als hij vervolgens toetreedt tot een radicale groep, komt hij weer een trede hoger.

Derde trede
De persoon maakt zich de overtuigingen van de radicale groep eigen en identificeert zich daarmee. De opstap naar de volgende trede is dan niet groot meer.

Vierde trede
De radicale groep en de bijbehorende moraal staat centraal in zijn leven. Hij rechtvaardigt terroristische acties.

Vijfde trede
Op de vijfde trede is hij bereid terroristische daden te begaan.  Hij vermijdt alles wat hem daarvan kan afhouden.

Kwetsbare individuen

Of een jongere radicaliseert, heeft ook te maken met zijn individuele eigenschappen en omstandigheden. Jongeren die minder stevig en stabiel in het leven staan, zijn vatbaar voor radicale boodschappen.

De jongere heeft een of meer van de volgende moeilijkheden:

  • psychosociale problemen
  • gedragsproblemen
  • een lichte verstandelijke beperking
  • gebruik van drank- of drugs.

De jongere is extra kwetsbaar als hij:

  • opgroeit in een gebroken of ontwricht gezin
  • opgroeit zonder vader
  • als kind mishandeld is.

Kwetsbaarheid is echter geen voorwaarde voor radicalisering. Sieckelinck en De Winter hebben in drie landen onderzocht welke rol de familie speelt bij radicalisering. Zij concluderen dat jongeren die radicaliseren vaak juist uit hechte, warme gezinnen komen. Het zijn vaak intelligente, ambitieuze jongeren met een sterk gevoel voor rechtvaardigheid.

Waarschijnlijk zijn heel uiteenlopende typen jongeren gevoelig voor radicale boodschappen. Er is niet een enkel pad dat naar extremisme als eindpunt van radicalisering leidt.

Vragen?

Gert van den Berg is contactpersoon.

Foto Gert van den Berg

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. Sluit mededeling over cookies