Pesten

De rol van de leerkracht

Leerkrachten of andere professionals hebben een belangrijke functie om pesten te voorkomen, te signaleren en te verminderen. Dit kan door preventief te werken aan een positieve omgang binnen een groep, pesten te signaleren, hierop in te grijpen en gepeste kinderen te steunen.

Kennis van pesten

Er spelen meerdere factoren mee bij het adequaat reageren van leerkrachten op pestsituaties. Zo moeten zij kennis hebben van pesten om pestsituaties te herkennen. Voorbeelden zijn verschillende vormen van pesten en een onderscheid tussen plagen, pesten en incidenteel negatief of agressief gedrag.

Het is voor leerkrachten soms lastig in de drukte van de klas te zien of kinderen een klein ruzietje hebben of dat er wordt gepest. Ook is het lastig de rol van verschillende kinderen in een situatie goed in te schatten. Vooral sociale uitsluiting en digitaal pesten zijn moeilijker voor leerkrachten om te signaleren, omdat het vaak buiten het gezichtsveld gebeurt. 

Pesten serieus nemen

Het is belangrijk dat leerkrachten pesten serieus nemen. Met hun gedrag kunnen ze een voorbeeldfunctie vervullen. Als leerkrachten pesten bijvoorbeeld negeren, geven ze hiermee een signaal af dat ze het pestgedrag tolereren. Daardoor kunnen slachtoffers het gevoel krijgen dat de leerkracht aan de kant van de pester(s) staat.

Leerkrachten grijpen minder vaak in als ze van mening zijn dat een beetje pesten erbij hoort. Leerkrachten nemen pesten serieuzer en hebben meer empathie met het slachtoffer als ze zich beter in kunnen leven in slachtoffers, bijvoorbeeld doordat zij zelf gepest zijn in het verleden.

Pesten beperken en voorkomen

Om op adequate wijze pesten te beperken, hebben leerkrachten bepaalde vaardigheden nodig. Blijvende aandacht voor positieve groepsvorming en de sociaal-emotionele ontwikkeling lijkt het meest effectief om pesten te voorkomen en een veilig sociaal klimaat te creëren.

 Docenten kunnen op verschillende manieren ingrijpen bij pestsituaties door:

  • De groep te activeren om slachtoffers te helpen en te steunen
  • Het opstellen van klassenregels
  • Toezicht te houden in pauzes, op de gang en in andere vrije situaties, zoals het omkleden bij de gym
  • Het voeren van gesprekken met betrokken leerlingen
  • Te praten met ouders van betrokken kinderen
  • Een maatjessysteem of steungroep op te zetten voor slachtoffers
  • Het positief betrekken van pesters bij het vinden van een oplossing

 Om preventief te werken om pesten te voorkomen kunnen leerkrachten:

  • Groepsvorming bevorderen zodat leerlingen elkaar leren kennen
  • Het inzicht van leerlingen in elkaars wensen, intenties en gedrag bevorderen
  • Kinderen helpen zich in te leven in de gevoelens van anderen
  • Kinderen helpen te verwoorden wat ze voelen of willen.
  • Kinderen te helpen ook in social media op een positieve manier te communiceren
  • Kinderen helpen rekening met elkaar te houden, te onderhandelen en samen te werken
  • Inzicht in en respect voor verschillen te creëren
  • Kinderen verantwoordelijk te maken voor de groep

Zelfvertrouwen van de leraar

Elke situatie en groep vraagt om een andere werkwijze, wat het voor leerkrachten geen makkelijke taak maakt. De neiging van de leerkracht om in te grijpen wordt onder meer beïnvloed door de kennis en houding ten aanzien van pesten en door zijn of haar zelfvertrouwen.

Leerlingen pikken signalen van zelfvertrouwen, adequaat ingrijpen en voorbeeldgedrag van de leerkracht op, wat het sociale klimaat in de klas positief beïnvloedt. Een helder pestprotocol of antipest-programma en een goede onderlinge samenwerking binnen het team dragen bij aan meer zelfvertrouwen bij leerkrachten in het eigen handelen en een hogere effectiviteit.


Auteurs: Dr. Neeltje van den Bedem, Universiteit Leiden, NWA startimpuls NeurolabNL en Danelien van Aalst, Rijksuniversiteit Groningen

  • Allen, K. P. (2010). Classroom Management , Bullying , and Teacher Practices. Professional Educator, 34(1), 1–15. https://doi.org/10.1016/j.stueduc.2011.01.002
  • Ellis, B. J., Volk, A. A., Gonzalez, J., & Embry, D. D. (2015). The Meaningful roles intervention: An Evolutionary Approach to Reducing Bullying and Increasing Prosocial Behavior. Journal of research in Adolescence, 26(4), 622-637.
  • Garner, P. W. (2017). The Role of Teachers’ Social-Emotional Competence in Their Beliefs About Peer Victimization. Journal of Applied School Psychology, 33(4), 288–308. https://doi.org/10.1080/15377903.2017.1292976
  • Grumm, M., & Hein, S. (2013). Correlates of teachers’ ways of handling bullying. School Psychology International, 34(3), 299–312.
  • Haataja, A., Ahtola, A., Poskiparta, E., & Salmivalli, C. (2015). A process view on implementing an antibullying curriculum: How teachers differ and what explains the variation. School Psychology Quarterly, 30(4), 564–576. https://doi.org/10.1037/spq0000121
  • Kokko, T. H. J., & Pörhölä, M. (2009). Tackling bullying: Victimized by peers as a pupil, an effective intervener as a teacher? Teaching and Teacher Education, 25(8), 1000–1008.
  • Roth, G., Kanat-Maymon, Y., & Bibi, U. (2011). Prevention of school bullying: The important role of autonomy-supportive teaching and internalization of pro-social values. British Journal of Educational Psychology, 81(4), 654-666.
  • Saarento, S., Boulton, A. J., & Salmivalli, C. (2015). Reducing bullying and victimization: student- and classroom-level mechanisms of change. Journal of Abnormal Child Psychology, 43(1), 61-76.
  • Ttofi, M. M., & Farrington, D. P. (2011). Effectiveness of school-based programs to reduce bullying: A systematic and meta-analytic review. Journal of Experimental Criminology, 7(1), 27–56.
  • Van der Ploeg, R., Kretschmer, T., Salmivalli, C., & R. Veenstra (2017). Defending victims: What does it take to intervene in bullying and how is it rewarded by peers? Journal of School Psychology, 65, 1-10.
  • Veenstra, R., Lindenberg, S., Huitsing, G., Sainio, M., & Salmivalli, C. (2014). The role of teachers in bullying: The relation between antibullying attitudes, efficacy, and efforts to reduce bullying. Journal of Educational Psychology, 106, 1135–1143. https://doi.org/10.1037/a0036110
Vragen?

Charlotte Dopper is contactpersoon.

Foto Charlotte  Dopper

Charlotte is contactpersoon voor vragen van beroepskrachten. Ouders en kinderen kunnen terecht op Pestweb.nl.

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. Sluit mededeling over cookies