Ervaringskennis en jeugdparticipatie

Werken met ervaringskennis

Hoe zorg je er als professional, organisatie of gemeente voor dat je ervaringskennis op een goede manier ophaalt zodat kinderen, jongeren en ouders een gelijkwaardige gesprekspartner zijn? En hoe gebruik je deze opgehaalde kennis? We geven een paar tips. 

De voorbereiding: waar kun je op letten?  

Je hebt de eerste stap al gezet: je denkt eraan om ervaringskennis te benutten. Een paar dingen om op te letten:

  • Bespreek met collega’s hoe jullie ervoor zorgen dat jullie écht luisteren naar de ervaringen van kinderen, jongeren of ouders.
  • Wat haalt het kind, jongere of ouder uit de bijeenkomst of gesprek? Wat levert het hén op? Denk hier ook van tevoren over na.
  • Denk alvast na hoe je verder gaat met de opgehaalde ervaringskennis. Hoe ben je van plan dit te gebruiken in bijvoorbeeld het verbeteren of veranderen van beleid?

Gelijkwaardigheid: dat is essentieel  

Besef dat de het kind, jongere of ouder meer is dan de specifieke ervaring die hij of zij heeft opgedaan. Denk aan een gelijkwaardige houding en gelijkwaardigheid in de communicatie. Hier kun je op letten:  

  • Zorg dat in de opzet van het gesprek voldoende gelegenheid is voor de ervaringsdeskundige om zijn of haar verhaal te doen of input te geven. Check van tevoren wat voor hem of haar prettig is.
  • Als enige ervaringsdeskundige jongere aan een tafel met professionals en experts is niet voor elke jongere of ouder even prettig. 
  • Spreek professionals en experts aan op hun persoonlijke ervaringen. Denk niet in hokjes. Je zit allemaal als mens aan tafel. Dat voorkomt dat er een 'wij'- 'zij' denken ontstaat. 
  • Zorg ervoor dat iedereen voldoende informatie heeft voor het gesprek of de bijeenkomst. Check van tevoren of kinderen, jongeren of ouders nog vragen hebben.
  • Wees je bewust van vooroordelen en stigma’s. Sommige ervaringsdeskundige jongeren met ervaring in de jeugdhulp krijgen te maken met stigma. Dit kan soms leiden tot onbegrip, vervelende opmerkingen, maar ook onderwaardering van de ervaringsdeskundigen. 

'Het zorgt soms voor vervelende opmerkingen. Ik word dan erg onderschat in wat ik waard ben en wat ik kan. Bijna alsof het betekent dat als je in de jeugdhulp hebt gezeten dat je dan ook dom bent, en dat heeft dus niks met elkaar te maken.'
Ervaringsdeskundige jongere, 26 jaar


Tips voor het verzamelen en gebruiken van ervaringskennis  

Durf uit te proberen en wees nieuwsgierig 

  • Bedenk creatieve manieren om kinderen, jongeren of ouders te werven wanneer dit nodig is. Geef niet op als het op de ene manier niet lukt. Probeer zoveel mogelijk op de plekken aanwezig te zijn waar de kinderen, jongeren of ouders zijn die je wilt bereiken.
  • Stel vragen aan kinderen, jongeren of ouders. Vul niets in voor het kind, jongere of ouder. Luister goed naar zijn of haar ervaring en wat dit voor hem of haar betekent.
  • Zet verschillende vormen in om het gesprek aan te gaan. Sluit aan bij de doelgroep. Ouders willen op een andere manier participeren dan jongeren of kinderen. 

Wees eerlijk en transparant: Wat kun je wel en niet waarmaken? 

Bespreek verwachtingen met elkaar en neem hier voldoende tijd voor. Wat kun je wel en niet waarmaken? Wat doe je met de opgehaalde ervaringskennis? Wees hier transparant over.  

Samen de rode draad herkennen 

Verzamel je meerdere ervaringsverhalen? Betrek dan kinderen, jongeren of ouders zelf bij het collectief maken van de ervaringen. Welke rode draad zien jullie samen? Door dit samen te doen blijf je dicht bij hun eigen formulering. En heb je meer kans dat ze zich hierin herkennen.

Gebruik de inzichten voor verandering of verbetering 

Kijk wat je aan de hand van de ervaringen kan veranderen in de manier van werken of in het beleid van de organisatie of gemeente. 


'Soms is het alleen maar dat je je verhaal vertelt en verder mag je dan ook gewoon weer weg ofzo. Ze kunnen dan afstrepen dat ze een ervaringsdeskundige hebben gesproken en dat vind ik wel jammer, want daarvoor doe je het niet (..)'
Ervaringsdeskundige jongere met ervaring in de jeugdhulp, 21 jaar 


Terugkoppelen en samen evalueren 

  • Geef altijd een terugkoppeling. Wacht hier niet te lang mee. Misschien is de input nog niet verwerkt in beleid of is er nog niets veranderd in de praktijk. Laat ook weten welke tussenstappen je al hebt gezet.
  • Evalueer hoe het voor het kind, jongere of ouder was om op deze manier betrokken te zijn. Wat vonden ze goed en fijn? En wat kan een volgende keer beter? Het is niet erg om fouten te maken in het betrekken van ervaringskennis. Gebruik de feedback om een volgende keer op een andere manier kinderen, jongeren en ouders te benaderen en betrekken. 
  • Check na een tijdje ook: Doen we het nu wel goed? Zie, hoor of merk je verbeteringen? 

Hoe sluit je aan bij kinderen en jongeren bij het verzamelen van ervaringskennis?

Kinderen en jongeren tot 16 jaar

Houd rekening met de leeftijd en ontwikkeling van het kind en de jongere en pas het gesprek of de activiteit hierop aan.

  • Kinderen tussen de 4 en 12 jaar ontwikkelen steeds meer autonomie en leren vaardigheden zoals schrijven en communiceren. In deze leeftijd leert het kind steeds beter om andermans perspectief te zien. Wees ervan bewust dat kinderen in een gesprek al 1-0 achter staan doordat volwassenen communicatief sterker zijn. Praat met kinderen op hun taalniveau en informeer hen waarover je het wilt hebben. Daarnaast hebben kinderen langer nodig om tot een antwoord te komen. Geef hen dus langer de tijd om te reageren dan je misschien gewend bent.
  • Kinderen en jongeren tussen de 12 en 16 jaar worden nog zelfstandiger en nemen daardoor een nieuwe positie in als het gaat om het eigen lichaam, leeftijdsgenoten, ouders en anderen. Op deze leeftijd ontwikkelen ze sterk hun eigen identiteit en vormen ze een eigen mening. Daarnaast zijn jongeren ontzettend creatief. Door hun andere kijk en creativiteit kunnen jongeren oplossingen bedenken waar volwassenen niet aan zouden denken. Daag jongeren uit om vrij te denken en input te geven. Straal uit dat ‘foute antwoorden’ niet mogelijk zijn en dat u nieuwsgierig bent naar hun mening. Informeer jongeren vooraf goed over de kaders waarbinnen zij aan de slag kunnen, om te voorkomen dat ze met oplossingen komen die niet haalbaar zijn. Door vooraf verwachtingen te bespreken voorkom je achteraf teleurstellingen bij de jongeren.

Formele vormen van ophalen van ervaringskennis en jeugdparticipatie: een goed idee?

Volwassenen neigen om jeugdparticipatie in te vullen in structuren die zij kennen. Dit zijn vaak formele vormen van jeugdparticipatie, zoals een leerlingenraad. Hierbij gaan de kinderen of jongeren op dezelfde manier aan de slag als volwassenen doen in hun werk. Het is waardevol dat dit een duurzame vorm van jeugdparticipatie is. Houd er rekening mee dat slechts een selecte groep kinderen of jongeren zich aanmelden voor deze vormen van participatie.

Creatieve vormen werken vaak beter voor deze doelgroep. Laat kinderen tekenen, schilderen, filmen of iets anders creatiefs maken waardoor ze makkelijker hun ervaringen kunnen delen. Dit kan ook prima in een leerlingenraad worden toegepast. Stel jezelf de vraag of de manier van participatie die je in gedachte had vooral voor u als professional 'handig' is en bedenk of dat het echt goed aansluit bij de kinderen en jongeren. Durf andere vormen en manieren uit te proberen en betrek kinderen of jongeren bij het verzinnen van nieuwe manieren.

Jongeren vanaf 16 jaar

Waar kun je op letten als je met jongeren in gesprek gaat? 

NJR uitleg

Bekijk de tips van de NJR

Of lees hieronder de tips die de NJR in bovenstaand filmpje geeft.

Wanneer je specifiek met jongeren in gesprek wilt gaan is er een aantal factoren om rekening mee te houden:

  • Vervul zo veel mogelijk de psychische basisbehoeften van jongeren. Dit zijn competentie, verbondenheid en autonomie.
  • Ontmoet jongeren op plekken waar zij zijn, zowel online als offline, en durf op jongeren af te stappen.
  • Bedenk goed welke doelgroep je wilt spreken. Jongeren hebben veel verschillende interesses en kunnen niet worden gezien als een homogene groep.
  • Investeer in relaties en eigenaarschap bij jongeren door jongeren mee te nemen in het proces, voortgang terug te koppelen en de jongeren verantwoordelijkheden te geven. Geef jongeren ook de kans om deze verantwoordelijkheden uit te breiden.
  • Zet een peer-to-peer benadering in. Jongeren worden het meest beïnvloed door elkaar. Laat hen daarom elkaar zo veel mogelijk ondersteunen en inspireren.
  • Benut de ervaringsdeskundigheid van jongeren door met hen in gesprek te gaan over specifieke ervaringen, zoals bijvoorbeeld het herkennen van een depressie bij jongeren.

  • M. Cadat-Lampe, A. Lucassen, S. Nourozi, & K. Sok (2018). Ervaringskennis in beleid. Utrecht: Movisie.
  • van Deth, K. Sok, A. Lucassen, & R. Goossens (2012). Jongerenparticipatie, gewoon doen! Amsterdam: Stichting zwerfjongeren Nederland.
  • Redeker, M., & de Meijer (2020). Kennisdossier Ervaringskennisdeskundigheid. Utrecht: Vilans.
  • Rietveld, T. (2019). Handboek Jeugdparticipatie. Amsterdam: Kindercorrespondent.
  • Stichting Alexander, Expex & Nederlands Jeugdinstituut (2021). Gelijkwaardig, eigen en wijs. Jongeren aan het woord over inzet ervaringsdeskundigheid in de jeugdhulp
Vragen?

Willeke van Sleeuwen is contactpersoon.

Foto Willeke van Sleeuwen

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. Sluit mededeling over cookies