• WERKEN AAN DE KWALITEIT
  • VAN DE JEUGDSECTOR
Wat werkt?

Wat werkt bij opvoedsteun

De visie op opvoedsteun of opvoedingsondersteuning is in ontwikkeling. De laatste jaren komt er meer nadruk op opvoeding én ouderschap. Opvoedprogramma’s krijgen steeds meer aandacht voor het welzijn van de ouders.

Positieve effecten op ouders en kinderen

Over het algemeen lijken opvoedprogramma’s positieve effecten te hebben op ouders en kinderen. In ieder geval op de korte termijn.

Uit onderzoeken blijkt dat opvoedprogramma’s met name effect hebben op:

  • het gevoel van competentie rond het opvoeden bij ouders
  • het zelfvertrouwen van ouders
  • verbeteren van opvoedvaardigheden
  • verminderen van (beginnende) emotionele- en gedragsproblemen bij kinderen.

De effecten van de opvoedprogramma’s of interventies zijn echter klein. Ze variëren van kleine tot middelgrote effecten. De methodologische kwaliteit van de studies naar effecten van opvoedsteun verschilt. Om die reden moeten de conclusies met voorzichtigheid worden bekeken.

Effecten universele opvoedsteun moeilijk aan te tonen

Er is weinig onderzoek gedaan naar opvoedprogramma’s die als universele preventie worden ingezet. Het blijkt moeilijk om de effecten van universele preventie te onderzoeken en om effecten aan te tonen.
Een reden hiervoor is dat ouders die deelnemen aan universele opvoedsteun lichte problemen of opvoedvragen hebben. Het is hierdoor moeilijk om in onderzoek een verbetering te kunnen meten na afronding van een opvoedprogramma. Hoe zwaardere problemen een gezin ervaart, hoe sterker het effect van opvoedsteun op het gezin.
Toch lijkt het belang van universele opvoedsteun breed te worden gedeeld.

Selectieve opvoedprogramma’s hebben positieve effecten

Selectieve opvoedsteun is steun gericht op ouders die:

  • een verhoogd risico hebben op opvoedproblemen
  • of signalen van beginnende problemen in de opvoeding vertonen.

De resultaten van onderzoeken naar effecten van selectieve opvoedsteun zijn veelbelovend en lijken uit te wijzen dat opvoedsteun werkt:

  • Groepsgerichte opvoedprogramma’s voor ouders met een verhoogd risico op opvoedproblemen laten effecten zien op het verbeteren van het gevoel van competentie of bekwaamheid rond opvoeden (parental self-efficacy), opvoedvaardigheden, responsiviteit en sensitiviteit van ouders en welzijn. Ook laten meta-analyses en systematische reviews effecten zien van groepsgerichte opvoedprogramma’s op het verminderen van (beginnende) gedragsproblemen bij kinderen. Er zijn aanwijzingen dat kortdurende groepsgerichte opvoedprogramma’s (maximaal 8 sessies) ook effect te hebben op ouders en kinderen. 
  • Opvoedsteun met huisbezoeken voor ouders met een verhoogd risico op opvoedproblemen laten effecten zien op het verbeteren van ouderlijke attitudes en opvoedgedrag en cognitieve en sociaal emotionele ontwikkeling van kinderen. Programma’s met frequente huisbezoeken lijken grotere effecten te hebben op het opvoedgedrag van ouders.

Aanwijzingen voor termijn effecten op lange termijn

Er is meer onderzoek nodig naar de lange termijn effecten van opvoedprogramma’s. Een aantal studies laat zien dat opvoedsteun ook op lange termijn effect heeft. Hoe lang na afronden het effect te zien is, verschilt per studie. Dit varieert van tot 6 maanden tot soms 2 of 3 jaar na afronden van het opvoedprogramma.

Beperkt onderzoek naar werkzame elementen

Door de wisselende kwaliteit van onderzoeken, diversiteit van onderzochte interventies en doelgroepen is niet eenduidig vast te stellen welke type interventie bij welke doelgroep het beste werkt. Er is meer systematisch onderzoek nodig naar de invloed van factoren die te maken hebben met de implementatie van programma’s.

De relatie tussen de ouder en de professional, groepsbegeleider of thuisbezoeker lijkt bij lichtere problematiek net zo belangrijk als de specifiek werkzame factoren van een opvoedprogramma.

Bij zwaardere opvoedproblemen lijken de specifiek werkzame factoren van een opvoedprogramma een meer positief effect te hebben dan een opvoedprogramma gebaseerd op enkel algemeen werkzame factoren (waaronder de relatie tussen ouder en professional).

Lees het volledig stuk Wat werkt bij opvoedsteun

Zie ook

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. Sluit mededeling over cookies