• WERKEN AAN DE KWALITEIT
  • VAN DE JEUGDSECTOR
Databank Effectieve Jeugdinterventies

Pak aan

Pak aan is een cognitief-gedragstherapeutische groepsbehandeling voor kinderen van negen tot dertien jaar met de diagnose unipolaire depressieve stoornis, dysthymie of met een depressieve stemming. Het doel van Pak aan is depressieve klachten te verminderen. Er zijn 18 sessies.

Doelgroep

Pak aan is geschikt voor kinderen van 8 tot 13 jaar met stemmingsproblemen, de diagnose depressie, unipolaire depressieve stoornis of dysthymie.

Doel

Het hoofddoel van Pak aan is het verminderen van depressieve klachten. Subdoelen zijn:1. Gevoelens herkennen, benoemen en differentiëren 2. Oefenen met de relatie gedachten- gevoelens, gevoelens-gedachten 3. Een relatie leren leggen tussen gevoelens en problemen4. Activiteiten en opkikkertjes introduceren 5. Probleemoplossend denken6. Opbouwen van een positief zelfbeeld7. Opsporen en uitdagen van negatieve gedachten, gebruik leren maken van helpende gedachte8. Oefenen in anders denken: bewijzen zoeken.

Aanpak

Pak aan bestaat uit 16 wekelijkse sessies met het kind (+ 2 boostersessies) waarin gewerkt wordt aan 8 subdoelen. Dit gebeurt aan de hand van een werkboek met speelse opdrachten.
1. Kinderen leren minstens 10 positieve en 10 negatieve gevoelens herkennen, benoemen en differentiëren.
2. Kinderen kunnen aan de hand van vier stripfiguren in het boek de relatie zelf leggen tussen deze figuren hun gedachten en gevoelens, wat ze vervolgens op hun eigen  gevoelens-gedachten moeten toepassen en op werkblaadjes noteren.
3. Kinderen leren negatieve gevoelens herkennen als een signaal dat er een probleem is. dit gebeurt aan de hand van voorbeelden in het werkboek, later met eigen voorbeelden. Verder oefenen ze met wie-wat-waar-waarom vragen om het probleem helder te krijgen en brengen ze via huiswerkopdrachten voorbeelden mee.
4. Depressieve kinderen worden aangemoedigd niet bij de pakken te blijven zitten.  Dit gebeurt met een laddercontract waarop Activiteiten worden genoteerd en per week wordt het aantal uitgebreid. Ze oefenen aan de hand van werkblaadjes met het maken van Opkikkertjes die ze krachtig tegen zichzelf leren zeggen. Er wordt hierbij aandacht besteed dat kinderen handig worden in het verwoorden van grappige opkikkertjes en dat ze die ook spontaan thuis gaan toepassen. Er worden samen met het kind reminders gemaakt zodat ze er thuis aan herinnerd worden. Elke sessie wordt geëvalueerd of ze deze thuis hebben toegepast en waarom wel/niet.
5. Een belangrijke methodiek is het vijf-stappen plan van Probleemoplossend denken die gradueel wordt geleerd en ingeoefend zodat kinderen ook na de therapie de vijf stappen vlot kunnen verwoorden en toepassen en bij een mogelijke terugval opnieuw systematisch kunnen gebruiken. Kinderen krijgen hierbij opdrachten waarbij ze ook anderen moeten interviewen om te leren hoe anderen problemen zoals verdrietig zijn, boos zijn en dergelijke oplossen. Ze kunnen deze lijst dan gebruiken voor hun eigen oefeningen.
6. Opbouwen van een positief zelfbeeld : dit gebeurt aan de hand van zelfversterkende oefeningen en leidt tot het formuleren van realistische (sub)doelen op korte en lange termijn. De basis wordt gevormd door de ‘normenlijst’ waar het kind voor verschillende domeinen (fysiek, sociaal, school) verwoordt waar die nu staat, wat zijn ouders verlangen en waar hij/zij naar toe wil werken. In de follow-up sessies wordt hier telkens opnieuw op teruggekomen.(
7. De laatste stappen in het plan van aanpak omvatten het aanleren en beheersen  van klassieke cognitief-gedragstherapeutische technieken aan de hand van vier stripfiguren in het boek (en later door het toepassen op zichzelf met behulp van werkblaadjes) zoals: Opsporen en uitdagen van negatieve gedachten, gebruik leren maken van helpende gedachten. Dit laatste wordt veelvuldig geoefend.
8. De laatste stap in het plan van aanpak omvat het aanleren van een moeilijke klassieke cognitief-gedragstherapeutische techniek aan de hand van vier stripfiguren in het boek (en later door het toepassen op zichzelf met behulp van werkblaadjes): Oefenen in anders denken: bewijzen voor en tegen een negatieve gedachte kunnen vinden.

Materiaal

Braet, C. & Stark, K. (2011). Pak Aan. Cognitieve gedragstherapie bij kinderen met depressie (2-delig): Therapeutenboek en Werkboek om je sombere buien te overwinnen. Amsterdam: Boom (124 blz + 24 blz.). ISBN 978-946-1050-55-7, ISBN 978-946-1050-54-0

We adviseren ook twee recente depressiehoofdstukken:Braet, C. Wante, L. & Timbremont, B.  (2014). Stemmingsproblemen en depressie. In: Prins, P., & Braet, C. (Red.). Handboek Klinische Ontwikkelingspsychologie, H14, Revisie,325-349. Houten: Van Loghum. ISBN 978-90-313-5206-7Braet, C., Timbremont, B., Bosmans, G., & Wante, L. (2014). Pak aan: cognitieve gedragstherapie voor kinderen met depressieve symptomen. In: C. Braet & S. Bogels (Red.). Protocollaire behandelingen voor kinderen en adolescenten met psychische klachten I, H14, Revisie, 349-372. Amsterdam: Boom. ISBN 978-90-89532053 

Onderbouwing

Pak aan is de Nederlandse vertaling van het Amerikaanse Taking Action, ontwikkeld door Stark en Kendall (1996). Het doel van het programma is het verminderen van depressieve symptomen door middel van cognitief-gedragstherapeutische technieken. Onderzoek heeft aangetoond dat cognitieve gedragstherapeutische interventies effectief zijn bij de behandeling van depressie, zowel bij kinderen als adolescenten. Onze studie is opgenomen in grote meta-analyse van Weisz en duidt op een goede effect-size voor deze programma’s voor depressieve klachten (Weisz, McCarty & Valeri, 2006).

Onderzoek

In een pilotstudie uitgevoerd in Vlaanderen werd gekeken naar de effecten van Pak aan bij kinderen met lichte tot middelmatige depressieve symptomen. Het doel van de studie was de resultaten van Stark et al (1996) te repliceren (zie: De Cuyper, Timbremont, Braet, de Backer & Wullaert ; 2004). Ook werd gekeken of het protocol toepasbaar was voor Europese kinderen. De studie laat  positieve evaluaties zien, meer bepaald: het programma toonde een significante verandering in depressieve symptomen bij de behandelgroep in vergelijking met de wachtlijstcontrolegroep, en deze resultaten waren na 4 maanden nog steeds zichtbaar (studie 1). Daarnaast werd een tweede studie opgezet, in de vorm van een 12 maanden follow-up van alle kinderen die behandeld waren. Alle kinderen doen het een jaar na de behandeling nog steeds goed. De depressiescores waren verwaarloosbaar klein geworden, hun zelfbeeldscores gestegen. In beide studies werd gekeken of het programma effect had op comorbide angstsymptomen. De resultaten voor angstklachten waren ongewijzigd. Het Pak aan programma is dus depressiespecifiek.

 

 


Onderwerp:

Depressie

Doel:

Behandeling

Leeftijd:
8 - 13 jaar

Uitgebreide beschrijving

Oordeel Erkenningscommissie

Erkenningsdatum:
27 januari 2017
Beoordeeld door:
Erkenningscommissie Interventies:
Deelcommissie Jeugdzorg en psychosociale/pedagogische preventie
Oordeel:
Goed onderbouwd
Toelichting:

Pak aan is een goede interventie met een sterke theoretische onderbouwing. Deze onderbouwing is helder vertaald naar een praktisch uitvoerbare interventie met een mooi protocol.

Contactgegevens

Ontwikkeld door:

Prof. dr. Caroline Braet
Vakgroep Ontwikkelings- en Persoonlijkheidspsychologie
Universiteit Gent
H. Dunantlaan 2
9000 Gent - België
Caroline.Braet@ugent.be
(09) 264 64 16

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies.