• WERKEN AAN DE KWALITEIT
  • VAN DE JEUGDSECTOR
Databank Effectieve Jeugdinterventies

Opstapje

Opstapje is een gezinsgericht stimuleringsprogramma. Het heeft als doel de onderwijskansen te vergroten van kinderen (2 tot 4 jaar) die in achterstandssituaties verkeren.

Doelgroep

Opstapje richt zich op kinderen van 2 tot 4 jaar en hun laagopgeleide ouders.

Doel

De algemene programmadoelstelling is: het bevorderen van een betere aansluiting op de basisschool van twee- tot vierjarige kinderen uit achterstandssituaties.
Om deze doelstelling te bereiken richt het programma zich enerzijds op het stimuleren van de ontwikkeling van het kind en anderzijds op de bevordering van de kwaliteit van de ouder-kindinteractie.

Subdoelen:

  • de kennis en vaardigheden die het kind nodig heeft om in groep 1 goed te kunnen functioneren zijn vergroot
  • de ouders hebben een meer sensitieve responsieve houding in de interactie met hun kind
  • het kind is toegeleid naar voorschoolse educatie

Aanpak

Gedurende twee jaar voeren ouders minimaal twee maal per week een spelactiviteit uit met hun kind aan de hand van speciaal ontwikkelde materialen. Het spelcurriculum is gericht op de brede ontwikkeling van kinderen.
In het eerste jaar krijgen de ouders een keer per week en in het tweede jaar een keer per twee weken instructie van een speciaal getrainde begeleidster (contactmedewerkster) die zo mogelijk de taal van de doelgroep spreekt. Tijdens een huisbezoek of kringbezoek (groepsgewijs) draagt zij de spelactiviteiten aan de ouder over en geeft informatie over de ontwikkeling en opvoeding van kinderen. Ze besteedt, aan de hand van vuistregels voor de ouder-kindinteractie, tijdens het uitvoeren van de spelactiviteiten expliciet aandacht aan het opbouwen van de vaardigheden van de ouder om het kind te ondersteunen en stimuleren. In het eerste jaar van Opstapje krijgen ouders daarnaast informatie over voorschoolse educatie (op een peuterspeelzaal of voorschool), het belang ervan en worden ze gestimuleerd om hun kind daarvoor op te geven.
Ook eens per twee weken nemen de ouders deel aan een groepsbijeenkomst op een centrale locatie in de buurt. Naast het overdragen van de activiteiten van Opstapje worden inhoudelijke thema’s behandeld over opgroeien, opvoeden en de ouder-kindinteractie en wisselen de ouders ervaringen met elkaar uit.

Materiaal

Voor de ouders en kinderen zijn er instructiebladen met activiteiten om thuis met hun kind te doen, voorleesboeken in diverse talen, een spelbord, digitale prentenboeken en spelen, diverse spel- en knutselmaterialen en een diploma.
Daarnaast zijn er handleidingen voor de uitvoerders, een A3 vuistregels en folders voor de begeleidsters en de coördinator.

Onderbouwing

Opstapje is gebaseerd op inzichten over de relatie tussen de kwaliteit en de inhoud van de ouder-kindinteractie en schoolsucces van kinderen. Ouders doen met hun kind activiteiten die de ontwikkeling van het kind stimuleren. Er ontstaat een stimulerend gezinsklimaat (de home learning environment). In huisbezoeken en groepsbijeenkomsten leren de ouders tevens hoe ze de activiteiten op een sensitieve-responsieve manier kunnen doen met hun kind om een (meer) optimale ontwikkeling mogelijk te maken: de interactie met hun kind wordt bevorderd. Hierbij maakt Opstapje gebruik van vuistregels voor de ouder-kindinteractie.

Onderzoek

In evaluatieonderzoek (Meesters, 1994) rapporteren coördinatoren en contactmedewerksters positieve resultaten bij de kinderen en hun ouders. Ouders vonden dat hun kinderen een veel betere basis hadden gekregen dan hun oudere kinderen. Effectonderzoek (Kohnstamm, Meesters & Simons, 1997) toont echter niet aan dat de experimentele groep hogere scores haalt op tests. Dit is volgens de onderzoekers te wijten aan onvolkomenheden in het onderzoek zelf.
Onderzoek naar de effecten van Opstapje op het sociaal-emotioneel functioneren bij kinderen die zes jaar geleden deelnamen (Groen & Oortwijn, 2010) toont een significant verschil bij egoveerkracht.
Tellegen (1996) vond in normeringsonderzoek bij allochtone kinderen die Opstapje of Opstap gedaan hadden een beduidend hogere score (12 IQ-punten) dan vergelijkbare groepen allochtone kinderen die niet aan een programma meededen.
Onderzoek naar de andere Nederlandse gezinsgerichte programma’s Instapje (1-2 jaar) en Opstap (4 -6 jaar) toont positieve effecten op de kinderen en hun ouders. Ook bij onderzoek naar buitenlandse versies van Opstapje in België en Duitsland werden overwegend positieve effecten gevonden.


Onderwerp:

Voor- en vroegschoolse educatie (vve),
Onderwijsachterstanden

Doel:

Preventie

Leeftijd:
2 - 4 jaar

Uitgebreide beschrijving

Oordeel Erkenningscommissie

Erkenningsdatum:
2 juni 2016
Beoordeeld door:
Erkenningscommissie Interventies:
Deelcommissie Ontwikkelingsstimulering, onderwijsgerelateerd en jeugdwelzijn
Oordeel:
Goed onderbouwd
Toelichting:

Opstapje zit goed in elkaar. Het is een maatschappelijk relevant programma met een goede onderbouwing.

Meer weten?

Heeft u vragen over deze interventie? Neem dan contact op met de ontwikkelaar of contactpersoon.

Ontwikkeld door:

Nederlands Jeugdinstituut (NJi)
Postbus 19221
3501 DE Utrecht
(030) 230 63 44

www.stapprogramma.nl

Contactpersoon:

Hilde Kalthoff
030-2306382
h.kalthoff@nji.nl

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies.