• WERKEN AAN DE KWALITEIT
  • VAN DE JEUGDSECTOR
Cijfers over Jeugd en Opvoeding

HBSC 2009 (Health Behaviour in School-aged Children)

Kwaliteit van het onderzoek

Is de methode van dataverzameling beschreven? Ja
Is de plaats / setting van dataverzameling beschreven? Ja
Is de periode waarin dataverzameling plaatsvond beschreven? Ja
Beschrijving selectiviteit steekproef
Is de leeftijd beschreven? Ja
Is de sekseverdeling beschreven? Ja
Is de verdeling naar etnische herkomst beschreven? Ja
Is de verdeling naar urbanisatiegraad beschreven? Ja
Is de verdeling naar opleidingsniveau beschreven? Ja
Is de verdeling van sociaal-economische status beschreven? Ja
Beschrijving rekrutering steekproef
Is de manier waarop de selectie van de steekproef plaatsvond beschreven? Ja
Is er volgens de onderzoekers sprake van selectiviteit van non-respons? Ja
Representativiteit steekproef
Is de steekproef volgens de onderzoekers representatief m.b.t. leeftijd? Ja
Is de steekproef volgens de onderzoekers representatief m.b.t. sekse? Ja
Is de steekproef volgens de onderzoekers representatief m.b.t. urbanisatiegraad van de woonplaats? Ja
Is de steekproef volgens de onderzoekers representatief m.b.t. sociaal-economische status van de ouders/opvoeders? Onbekend
Steekproefgrootte
Is beschreven of de steekproefgrootte volgens de onderzoekers voldoende is voor betrouwbare uitspraken? Ja
Is beschreven welke vragen of instrumenten zijn gebruikt voor de berekening van de prevalenties? Nee
Is de data-cleaning beschreven? Ja
Zijn datamanipulaties cq berekeningen beschreven? Ja
Is er een beschrijving van de gebruikte statistische methoden? Ja
Is beschreven of er een proefleider aanwezig was tijdens de afname? Ja
Is beschreven hoeveel tijd de respondenten hadden voor het beantwoorden van de vragen? Nee
Is beschreven hoe men is omgegaan met de privacy van de respondenten tijdens de afname? Ja

Legenda: Voldoet Voldoet redelijk Voldoet niet Onbekend of nvt


Het onderzoek Health Behaviour in School-aged children (HBSC) is een vragenlijstonderzoek over gezondheid, het welbevinden en risicogedrag van de schoolgaande jeugd van 11 tot en met 16 jaar. Het wordt elke vier jaar herhaald en in 2001-2002 heeft Nederland voor het eerst deelgenomen aan dit internationale onderzoek. Deze beschrijving gaat over de derde Nederlandse meting in 2009. De opzet is hetzelfde als die van het vorige HBSC-onderzoek, met dat verschil dat er deze keer ook een vragenlijst bij de ouders van de deelnemende kinderen is afgenomen. Omdat in 2007 in het kader van het Peilstationonderzoek ook ouders zijn ondervraagd door het Trimbos-instituut kunnen gegevens uit 2009 en 2007 met elkaar worden vergeleken.

Instelling

Het derde Nederlandse HBSC-onderzoek is uitgevoerd in een samenwerkingsverband tussen het Trimbos-instituut, Universiteit Utrecht en het Sociaal en Cultureel Planbureau.

Methode

Soort onderzoek

steekproefonderzoek

Jaar dataverzameling

2009

Instrumenten

De internationale HBSC-organisatie heeft een verplichte vragenlijst vastgelegd over de onderwerpen gezondheid, welbevinden en risicogedrag van scholieren met mogelijkheid om een aantal vrije onderwerpen toe te voegen. In het Nederlandse HBSC-onderzoek is gekozen om een deel van de Strength and Difficulties Questionaire (SDQ) te gebruiken om emotionele problemen en probleemgedrag bij jongeren vast te stellen. Daarnaast zijn vragen toegevoegd over de relatie met ouders, woonsituatie, alcoholgebruik en regels van ouders over roken en het drinken van alcohol, aanvang van de puberteit, verliefdheid en ongewenste en onvrijwillige seks. In het onderzoek is gewerkt met verschillende vragenlijsten, één voor het basisonderwijs en één voor het voortgezet onderwijs. In de vragenlijst voor het basisonderwijs zijn vragen over seksualiteit, cannabisgebruik en de extra vragen over alcoholgebruik niet opgenomen. De vragenlijst voor ouders bevat vragen over opvoedingsgedrag van de ouders, over hun opvattingen en regels over middelengebruik door hun kinderen en over andere gezondheidsaspecten. Over een aantal thema's zijn ouders en kinderen vergelijkbare vragen gesteld.

Afname

De vragenlijst voor leerlingen wordt klassikaal en schriftelijk afgenomen in aanwezigheid van een medewerker van het Trimbos-instituut. De vragenlijst voor ouders is via de leerlingen aan de ouders uitgereikt met een begeleidende brief erbij waarin het verzoek stond deze ingevuld terug te sturen. De vragenlijst voor ouder bevatte dezelfde nummercode als de corresponderende vragenlijst voor het kind, zodat het vergelijken van de antwoorden mogelijk was.

Steekproefgrootte en respons

Populatie

Nederlandse scholieren van 11 tot en met 16 jaar op basisonderwijs en voortgezet onderwijs. ouders van leerlingen uit de eerste vier leerjaren van het voortgezet onderwijs (vmbo, havo en vwo).

Steekproefgrootte

Van de 154 benaderde basisscholen uit de steekproef bleken er negen ongeschikt voor deelname vanwege sluiting of te weinig leerlingen. Met drie scholen kon geen telefonisch contact gelegd worden. Van de overige (142) scholen waren er 79 bereid mee te doen, maar vielen er gedurende het veldwerk twee af. Uiteindelijk hebben dus 77 scholen deelgenomen (54 procent). De vragenlijsten zijn door 1792 leerlingen in de klas ingevuld. In totaal waren er 103 leerlingen afwezig (6 procent).
Van de 162 benaderde scholen voor voortgezet onderwijs bleken er zestien ongeschikt voor het onderzoek (bijvoorbeeld omdat het geen regulier voortgezet onderwijs betrof). Met drie scholieren was geen contact te leggen. Van de overige (143) scholen waren er 68 bereid mee te doen (48 procent). In totaal zijn 5734 vragenlijsten door leerlingen ingevuld. Na verwijdering van onvoldoende en onbetrouwbaar ingevulde lijsten bleven er 5719 over voor analyses, waarvan 5642 in de leeftijdscategorie waar het om ging (tot en met 16 jaar). De ouders is via de jongeren die deelnamen aan het onderzoek een schriftelijke vragenlijst uitgereikt. Van de 5734 uitgereikte vragenlijsten kwamen er 3034 ingevuld terug (53 procent). Elf ervan bleken niet of onbetrouwbaar ingevuld. Ook zijn vragenlijsten verwijderd omdat gegevens van kind niet overeen kwamen met de vragenlijst die was ingevuld door het kind of omdat de vragenlijst van het kind om een bepaalde rede uit de analyses was verwijderd. Uiteindelijk bleven er 2965 vragenlijsten over.

Leeftijd

De gemiddelde leeftijd van de basisschoolleerlingen was 11,2 jaar en gelijk voor jongens en meisjes. De gemiddelde leeftijd van de leerlingen in het voortgezet onderwijs was 13,8 jaar en eveneens gelijk voor jongens en meisjes.

Verdeling sekse

De steekproef is herwogen voor geslacht van de kinderen, zodat het representatief is voor Nederland. Ook de steekproef van de oudervragenlijst is herwogen voor geslacht van de kinderen. In de gewogen steekproef is 51 procent jongen.

Opleiding

De steekproef is van het voortgezet onderwijs is herwogen voor het schoolniveau van de kinderen, zodat het representatief is voor Nederland. Ook de steekproef van de oudervragenlijst is herwogen voor schoolniveau van de kinderen. Uit de herwogen steekproef onder kinderen volgt 20 procent vmbo-beroepsgerichte leerweg, 33 procent vmbo-theoretische/gemengde leerweg, 23 procent havo en 24 procent vwo. Van de leerlingen in het voortgezet onderwijs volgt 29 procent de vmbo-beroepsgerichte leerweg; 28 procent vmbo-theoretische leerweg, 25 procent havo en 18 procent vwo. Van de ouders uit de oudersteekproef zit 18 procent van de kinderen op vmbo-beroepsgericht/kaderberoepsgericht, 31 procent op het vmbo-theoretisch/gemengd, 25 op de havo en 27 procent op het vmbo.

Etniciteit

Van de deelnemende basisschoolleerlingen is 20 procent van allochtone afkomst en van de leerlingen in het voortgezet onderwijs ook. In de steekproef van de ouders is ongeveer 12 procent van de kinderen van allochtone afkomst.

Publicatiegegevens

  • Dorsselaer, S. van, Looze, M. de, Vermeulen-Smit, E., ... [et al.] (2010). 'Gezondheid, welzijn en opvoeding van jongeren in Nederland : HBSC 2009'. Utrecht: Trimbos-instituut

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies.