• WERKEN AAN DE KWALITEIT
  • VAN DE JEUGDSECTOR
Cijfers over Jeugd en Opvoeding

Opvoeden

Opvoeden houdt in dat ouders hun kind begeleiden bij zijn of haar ontwikkeling tot een zelfstandig participerend lid van de samenleving. Dit doen ouders door:

  • het bieden van een verzorgende en beschermende omgeving (bijvoorbeeld affectie tonen, sensitief en adequaat op behoeftes van kind reageren);
  • het bieden van structuur (bijvoorbeeld zorgen voor regelmaat en orde, consistent handelen);
  • het overdragen van kennis en het bijbrengen van waarden en normen (bijvoorbeeld uitleg en informatie geven, eigen verantwoordelijkheid stimuleren, ongewenst gedrag ontmoedigen of negeren, goed gedrag belonen).

De vorm en de mate waarin ouders opvoeden varieert per ouder en gezin, en is afhankelijk van kenmerken van de ouder zelf, het kind en van de omgeving (Bucx en De Roos 2011).

Belangrijke principes bij opvoeden

Bij opvoeden geldt een aantal belangrijke principes die de ontwikkeling van een kind positief beïnvloeden (Sanders, 2012):

  • Een veilige en stimulerende omgeving. Een veilige omgeving laat kinderen ongestoord ontdekken, ouders hoeven minder te verbieden. In een stimulerende omgeving met boeiende activiteiten vervelen kinderen zich minder snel en is er minder kans op negatief aandacht vragen en vervelend gedrag.
  • Positieve ondersteuning. Complimenten en aanmoediging zijn motiverend om nieuwe dingen te leren. Ouders stimuleren zo de zelfredzaamheid van hun kind en bieden ondersteuning bij moeilijkheden.
  • Aansprekende discipline. Kinderen ontwikkelen zich het best in een duidelijke en voorspelbare omgeving, waarbij ouders duidelijke regels stellen, op een heldere manier instructies geven en snel reageren wanneer het kind ongewenst gedrag vertoont.
  • Realistische verwachtingen. Ieder kind is uniek en ontwikkelt zich in zijn eigen tempo. Wanneer ouders te veel van het kind verwachten of willen dat het meteen alles goed doet, kunnen er problemen ontstaan. Ieder kind maakt fouten en meestal niet met opzet.
  • Goed voor jezelf zorgen. Geen enkele ouder is perfect en opvoeden is iets dat iedereen met vallen en opstaan leert. Wanneer ouders goed voor zichzelf zorgen en genoeg rust en ontspanning krijgen, kunnen ze gemakkelijker geduldig, consequent en beschikbaar voor hun kinderen zijn.

Context van opvoeden

Opvoeden gebeurt niet alleen in de thuissituatie. Kinderen hebben naast hun ouders ook te maken met andere personen die betrokken zijn bij de opvoeding, bijvoorbeeld familieleden, buren, de huisarts, de leerkracht en de medewerkers in de kinderopvang. Zij zijn in meer of mindere mate deel van de opvoedcontext van het gezin.

Voorwaarden voor een goede opvoedingsomgeving

In de context van het gezin is een aantal voorwaarden belangrijk voor het creëren van een goede opvoedingsomgeving (Blokland, 2010):

  • Continuïteit en stabiliteit in de levensomstandigheden
  • Mogelijkheden voor educatie en scholing
  • Sociale omgang met leeftijdgenoten
  • Adequate voorbeelden waaraan een kind zich kan spiegelen
  • Opgenomen zijn in een sociaal verband van familie, vrienden, school en buurt
  • Kennis over en contact met het eigen verleden

Daarnaast is het van belang dat ouders zich gesteund voelen door de partner, de omgeving, het informele netwerk en instanties. Ook wordt de opvoeding positief beïnvloed als ouders zelfvertrouwen hebben, een gevoel van overzicht en het gevoel invloed te kunnen uitoefenen op de opvoeding.

Opvoedingsondersteuning

Soms gaat het opvoeden niet vanzelf en is professionele opvoedingsondersteuning nodig. Dan krijgt het gezin te maken met professionals uit bijvoorbeeld de jeugdgezondheidszorg, jeugdzorg of welzijnsinstelling.

Bron

  • Blokland, G. (2010). 'Over opvoeden gesproken : methodiekboek pedagogisch adviseren'. Amsterdam: SWP Uitgeverij
  • Bucx, F. (2011). 'Gezinsrapport 2011 : een portret van het gezinsleven in Nederland'. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP)

Kerncijfers

Volgens cijfers uit 2010 is het grootste deel van de ouders tevreden over het verloop van de opvoeding van hun kinderen en vindt men zichzelf goed in staat om voor kinderen te zorgen (respectievelijk 97 procent en 98 procent). Ook vinden de meeste ouders dat ze er goed in slagen regelmaat en structuur te bieden. Tegelijk vindt meer dan de helft van de ouders het ouderschap ook moeilijker dan gedacht (54 procent). Eén op de vijf ouders (20 procent) heeft soms het gevoel de opvoeding niet goed in de hand te hebben, hoe goed ze hun best ook doen. Iets minder ouders (15 procent) hebben vaak het gevoel de opvoeding van de kinderen niet goed aan te kunnen.

Laatst bewerkt: 17 januari 2014


Gebruikte onderzoeken en/of registraties

Top 10 opvoeddoelen

Iedere ouder heeft in meer of mindere mate ideeën over wat hij of zij met de opvoeding van het kind wil bereiken. Die opvoedidealen of doelen ontstaan op basis van hoe ouders zelf zijn opgevoed, hun persoonlijkheidsontwikkeling, het sociale netwerk (familie, kennissen en bekenden) en de maatschappelijke en culturele omgeving waar ouders deel van uitmaken (Blokland, 2008). Afhankelijk van de opvoeddoelen die ouders hebben, maken zij inschattingen van het gedrag van hun kind en hoe zij op het gedrag van hun kind reageren (Bucx en De Roos, 2011).

Top 10 van opvoeddoelen die ouders nastreven:

  1. Verantwoordelijkheidsgevoel hebben
  2. Opkomen voor jezelf
  3. Rekening houden met anderen
  4. Respect hebben voor ouderen
  5. Goede manieren hebben
  6. Zelfstandig oordelen
  7. Eigen doelen nastreven
  8. Verdraagzaam zijn
  9. Goede schoolresultaten hebben
  10. IJverig en ambitieus zijn

De mate waarin ouders nadruk leggen op opvoeddoelen zijn cultuurafhankelijk (Van Schravendijk, 2010). Zoals te zien in de top 10 waarderen ouders in Nederland vooral opvoeddoelen die te maken hebben met autonomie (Bucx en De Roos, 2011). Kinderen hebben tegenwoordig veel meer dan vroeger een eigen leven en een individuele positie binnen het gezin. Daarnaast vinden ouders assertiviteit en respectvol met anderen omgaan belangrijk. Ouders zeggen relatief weinig belang te hechten aan goede schoolresultaten en aan ijver en ambitie.

Naast de individuele opvoeddoelen zijn er ook universele opvoeddoelen die alle ouders - wereldwijd- als basisprincipes in de opvoeding nastreven. Dit zijn:

  • Het waarborgen van het fysieke, sociale en emotionele welzijn van het kind;
  • Kinderen voorzien van de economische competenties om te overleven als volwassenen;
  • Culturele waarden en normen overdragen, waardoor kinderen zich de cultuur eigen maken van de samenleving waarin zij opgroeien (LeVine, 1977).

Laatst bewerkt: 5 februari 2014


Gebruikte onderzoeken en/of registraties

Gebruikte publicaties

  • Bucx, F., en S. de Roos (2011), 'Gezinsleven in Nederland', p.152-179. Den Haag, Sociaal en Cultureel Planbureau.
  • LeVine, R.A. (1977), 'Child rearing as cultural adaptation', In: P.H. Leiderman, S. R. Tulkin en A. Rosenfeld (Eds.), Culture and Infancy: Variations in the human experience. New York, Academic Press.
  • Schravendijk, H.W.R. van (2010), 'Evaluatieonderzoek Al Massoelijat, Onderzoek naar succes- en faalfactoren bij de cultuurspecifieke aanpak van de opvoedondersteuning van Marokkaanse ouders door Kleur in 't Werk'. Amsterdam, Van Schravendijk Consultancy.

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. Sluit mededeling over cookies