Wat werkt bij middelengebruik?

In de aanpak van middelengebruik gaat het om twee componenten: preventie van middelengebruik en behandeling van middelenmisbruik en verslaving.

Preventie

De preventieve maatregelen kennen drie vormen:

  • universele preventie gericht op de algemene bevolking
  • selectieve preventie gericht op kinderen en jongeren met een verhoogd risico op middelengebruik
  • geïndiceerde preventie gericht op kinderen en jongeren die al problematisch gebruiken maar nog geen diagnose misbruik of verslaving hebben

Over het algemeen kan geconcludeerd worden dat preventie werkzaam is wanneer een onderscheid gemaakt wordt tussen vroege, midden- en late adolescentie, en de preventie daarop aansluit.

Ook hoeft preventie niet altijd over middelengebruik te gaan. Zo is de ontwikkeling van sociaal-emotionele vaardigheden een basiselement van effectieve alcoholpreventie in het onderwijs.

Verder geldt dat de preventie het beste:

  • een gecombineerde aanpak is, gericht op verschillende middelen
  • een integrale aanpak is, waarbij afzonderlijke interventies worden gecombineerd en een systeemgerichte methode wordt gehanteerd
  • een seriële aanpak is, waarbij interventies doorlopen van de basisschool tot en met de middelbare school

Een aantal Nederlandse gemeenten experimenteert daarbij met het zogenaamde IJslandse preventiemodel. IJsland heeft met deze aanpak het aantal grootgebruikers van drank, sigaretten en drugs teruggedrongen. 

Behandeling van middelenmisbruik en verslaving

In de literatuur komen twee soorten interventies het meest naar voren wanneer het gaat om behandeling van middelenmisbruik en verslaving. Het betreft aan de ene kant interventies gericht op het kind of de jongere zelf, zoals motiverende gespreksvoering, cognitieve gedragstherapie en farmaceutische behandeling, en aan de andere kant gezinsinterventies. Cognitieve gedragstherapie, met name in groepsverband, en gezinsinterventies, waaronder multisysteemtherapie, blijken daarbij het meest effectief. Naar de effectiviteit van motiverende gesprekvoering en farmacie is beperkt onderzoek gedaan en de resultaten zijn niet eenduidig.

Middelenmisbruik en psychische stoornissen

Er is slechts beperkt onderzoek beschikbaar naar de effecten van behandelingen voor kinderen en jongeren met comorbide middelenmisbruik en psychische stoornissen. De onderzoeken die beschikbaar zijn geven aanwijzingen voor mogelijke effectiviteit van specifieke programma's. Hierbij zijn aanwijzingen gevonden dat met name cognitieve gedragstherapie (CGT) en gezinstherapieën positieve effecten hebben op externaliserende problemen, internaliserende problemen én middelenmisbruik. Het lijkt er tevens op dat bij comorbide middelenmisbruik en depressie of ADHD farmaceutica kan worden voorgeschreven die ook voorgeschreven worden wanneer er sprake is van depressie of ADHD alleen.

Meer informatie over werkzame factoren bij middelengebruik en verslaving is te vinden in Wat werkt bij middelengebruik?

Foto Martine Roelfsema

Martine Roelfsema

senior medewerker inhoud