Hoe bied ik goede zorg aan gezinnen met een levenslange en levensbrede ondersteuningsbehoefte?

Gezinnen met een levenslange en levensbrede ondersteuningsbehoefte hebben al jaren te maken met uitdagingen op meerdere levensgebieden. Hun behoeften en situatie vragen om een andere werkwijze van jou als professional. Op deze pagina lees je wat er speelt binnen deze gezinnen. En hoe jij hen goede zorg kunt bieden.

  • Een kind of ouder in het gezin heeft een langdurende, vaak levenslange beperking die niet overgaat. Het kan gaan om psychische, lichamelijke, verstandelijke of zintuiglijke beperkingen en ontwikkelingsstoornissen.  
  • De hulpvraag is levensbreed, omdat er ondersteuning nodig is op meerdere domeinen. Zoals school, werk, wonen, zelfredzaamheid en gezondheid.
  • Het gezin is zwaar belast of overbelast, door een lange zoektocht naar hulp en emotionele of praktische belasting door langdurende zorg.
  • Er is sprake van herhaling: ouders moeten steeds opnieuw hun verhaal doen, en elk jaar herindicaties aanvragen.
  • Gezinnen ervaren verwarring over wettelijke kaders, en over de routes naar voorzieningen.
  • De draagkracht van het gezin is vaak beperkt. Daardoor is het beroep dat gedaan wordt op eigen kracht niet altijd passend.  
  • Er is langdurende en terugkerende ondersteuning nodig, die niet gericht is op herstel.
  • Standaardoplossingen en enkelvoudige interventies werken niet. Er is maatwerk en een integrale aanpak nodig.

Hoe kan ik deze gezinnen goed helpen? 

Gezinnen met een levenslange en levensbrede ondersteuningbehoefte hebben complexe en unieke behoeften die vragen om aandacht, maatwerk en een duurzame aanpak. Onderstaande handvatten helpen je om deze gezinnen zo goed mogelijk te ondersteunen.

Leer kind en gezin goed kennen

Zeker bij langdurige begeleiding is het van belang om een persoonlijke band te ontwikkelen met het gezin. Dat betekent: vertrouwen opbouwen, luisteren, geduldig zijn en niks forceren. Probeer het gezin echt te begrijpen. Een vast contactpersoon helpt hierbij en zorgt voor continuïteit. Zorg dat het contact toegankelijk en laagdrempelig is. Vermijd vaktaal, en check of het gezin begrijpt wat je zegt. Vertel duidelijk waar het gezin informatie kan vinden. 

Doe een zorgvuldige vraagverheldering

Voordat je beslist welke hulp een gezin nodig heeft, breng je eerst samen met het gezin in kaart wat er aan de hand is en wat ieders wensen zijn. Doe dit zorgvuldig en neem hiervoor de tijd. 

Bij gezinnen met een meervoudige hulpvraag is het belangrijk om na de vraagverheldering een gedegen probleem- en krachtenanalyse te maken. Een analyse die laat zien welke factoren de situatie van het gezin beïnvloeden en hoe die met elkaar samenhangen. Vanwege de grote diversiteit van deze doelgroep is het in deze fase van vraagverheldering belangrijk om collega's met specifieke kennis en deskundigheid te betrekken. 

Zorg voor overdraagbare verslaglegging

Zorg voor overzichtelijke, gestructureerde en complete verslaglegging, die goed overdraagbaar is aan nieuwe collega's. Denk bijvoorbeeld aan een vaste overzichtspagina in elk dossier, waarin in één oogopslag voorgeschiedenis, gezinssituatie, betrokken professionals en andere belangrijke informatie zichtbaar is.

Benader hulpvragen op een integrale manier

Kijk samen met hulpverleners uit verschillende disciplines wat het gezin nodig heeft. Dat is nodig omdat de ondersteuningsvragen complex zijn, en zich afspelen op meerdere levensgebieden. Passende ondersteuning omvat die verschillende levensgebieden, en sluit aan bij de levensloop.

Bied maatwerk en neem ruimte om af te wijken van protocollen

Standaardoplossingen zijn bij deze gezinnen vaak niet voldoende. Wees je ervan bewust dat de behoefte aan ondersteuning en de intensiteit ervan wisselend verloopt. Als wijkteamprofessional is het daarom essentieel om maatwerk te bieden. Dit vraagt van jou dat je nieuwsgierig blijft, je professionele ruimte onderzoekt, je keuzes onderbouwt, het gesprek aangaat over dilemma's en de samenwerking opzoekt. 

Geef kinderen en ouders eigen regie

Het is belangrijk dat kinderen en ouders zelf kunnen beslissen over zaken die hen aangaan. Ondersteun ze om hun eigen zaken te regelen, en mee te praten over beslissingen. Streef ernaar dat ieder gezinslid naar eigen vermogen kan meedoen in de maatschappij en een volledig en volwaardig leven kan opbouwen. 

Erken tegelijkertijd dat de eigen kracht van deze gezinnen minimaal aanwezig is en dat veel van hun problemen niet overgaan. Om in te zetten op 'eigen kracht' moet er een duidelijk beeld zijn van wat iemand wel en niet kan. Dat moet je per levensgebied in kaart brengen, en vervolgens beoordelen waar deze te versterken is en waar je op grenzen stuit. 

Sommige gemeenten kunnen een regisseur of zorgcoördinator inschakelen. Vooral bij gezinnen die te maken hebben met verschillende hulpverleners, biedt dat overzicht. Deze helpt de gezinnen ook om zoveel mogelijk zelf de regie te houden. 

Bied duurzame en toekomstgerichte ondersteuning

Werk preventief en besteed aandacht aan elk levensgebied. Werk met een langetermijnplan of toekomstperspectiefplan, zodat het duidelijk blijft wat een kind of jongere nodig heeft en hoe de ondersteuning kan meebewegen. Ook het versterken van de steun om het gezin heen is een duurzame vorm van ondersteuning. 

Esther Kooymans

Esther Kooymans

inhoudsdeskundige Passende hulp
e.kooymans [at] nji.nl