Logo voor Nederlands Jeugdinstituut, link naar homepagina

Hoe bied ik maatwerk bij een levenslange en levensbrede ondersteuningsvraag?

Als wijkteamprofessional is het essentieel om maatwerk te bieden aan gezinnen met een levenslange en levensbrede ondersteuningsvraag. In de praktijk blijkt dit vaak complex. Op deze pagina lees je waarom maatwerk zo belangrijk en tegelijk ingewikkeld is. En wat jou als professional helpt om maatwerk mogelijk te maken.

Alles over Wijkteams

Waarom is maatwerk essentieel bij levenslange en levensbrede ondersteuning?

Bij mensen met een levenslange en levensbrede ondersteuningsvraag spelen verschillende problemen op uiteenlopende levensgebieden. Deze problemen beïnvloeden elkaar bovendien vaak. Hierdoor schieten standaardoplossingen voor enkelvoudige hulpvragen vaak tekort. 

Maar in de praktijk ligt de focus nog regelmatig op enkelvoudige hulpvragen, en ontbreekt de aandacht voor de samenhang tussen verschillende levensgebieden. Hierdoor heeft ondersteuning onvoldoende effect, werken oplossingen langs elkaar heen of biedt de hulp geen duurzame oplossing. Dit vergroot de kans op herhaalde aanvragen of escalatie van problemen. 

Levenslange en levensbrede ondersteuning en hulp moet daarom afgestemd zijn op de specifieke situatie en behoeften van een gezin. Dit vraagt altijd om maatwerk. 

Waarom is het als wijkteamprofessional ingewikkeld om maatwerk te bieden?

Spanning tussen maatwerk en wet- en regelgeving

Als professional werk je binnen kaders die niet altijd goed op elkaar aansluiten, zoals de Wmo, Wlz en Jeugdwet. Hierdoor kan het onduidelijk zijn waar verantwoordelijkheden liggen en waar financiering vandaan moet komen. Hierdoor kun je als professional geneigd zijn om voor de juridisch veiligste oplossing te kiezen. Ook als die minder past bij de situatie van het gezin. 

Risicomijdend gedrag

Je kunt als professional de druk voelen om zorgvuldig en controleerbaar te handelen. Ook kan angst meespelen voor klachten of tuchtrechtelijke gevolgen. Hierdoor kun je terugvallen op risicomijdend gedrag. Zeker in situaties waarin veiligheid een rol speelt, kan je persoonlijke verantwoordelijkheid zwaar wegen.

Afwegen van verschillende belangen

Als professional moet je rekening houden met het belang van het kind en de ouders. Tegelijk spelen ook belangen mee van gemeentelijke kaders, wettelijke kaders, professionele standaarden en ketenpartners. Deze verschillende belangen zijn niet altijd verenigbaar. Bovendien spelen jouw persoonlijke normen en ervaringen mee in de besluitvorming. Als je overweegt om af te wijken van standaardprocedures, ontstaat vaak het dilemma van rechtvaardigheid: als je voor het ene gezin maatwerk levert, kun je je verplicht voelen om een volgend gezin in een vergelijkbare situatie op dezelfde manier te behandelen. Daar is echter niet altijd voldoende tijd of ruimte voor. 

Wachttijden, beperkte budgetten en bureaucratische processen

Door wachttijden, budgetten en processen ontstaat spanning tussen wat wenselijk is voor een gezin en wat binnen het systeem haalbaar is. 

Hoe bied je meer maatwerk bij levenslange en levensbrede ondersteuningsvragen?  

Begin bij de vraag wat wél mogelijk is 

Voorkom dat je te snel concludeert dat iets 'niet mag' en dat maatwerk dus niet mogelijk is. Wet- en regelgeving bieden vaak meer ruimte dan op het eerste gezicht lijkt. Belemmeringen zitten juist vaak in de manier waarop we de kaders interpreteren. Onderzoek daarom alternatieven, check uitzonderingsmogelijkheden en bespreek twijfelgevallen met een collega. 

Durf je professionele ruimte te benutten 

Professionele ruimte betekent dat je de vrijheid hebt om af te wijken van standaardoplossingen. Die ruimte moet je niet alleen formeel hebben, maar ook durven benutten. Want als je de regels te strikt toepast, is er weinig ruimte om aan te sluiten bij individuele situaties. Ervaar je weinig ruimte? Bespreek dan de volgende vragen met je leidinggevende: 

  • Wat zou het opleveren als ik meer maatwerk bied? Dit maakt concreet wat maatwerk kan opleveren, zoals meer vertrouwen, snellere hulp of minder weerstand.
  • Waar zit volgens jou de ruimte voor maatwerk? De ruimte om af te wijken van de standaard kan bijvoorbeeld zitten in hoe het traject wordt vormgegeven: het aanpassen van de volgorde van stappen of extra tijd nemen voor het eerste gesprek.
  • Wat heb ik nodig om verantwoord besluiten te kunnen nemen die buiten de standaardoplossingen liggen? Om maatwerk verantwoord te kunnen bieden, is het belangrijk dat de leidinggevende duidelijk aangeeft welke ruimte er is om van de standaard af te wijken.
  • Hoe kijk jij als leidinggevende naar deze specifieke casus als voorbeeld? Een voorbeeldcasus kan helpen om je afwegingen concreet te maken.
  • Wat kan dit maatwerk betekenen voor onze standaardwerkwijze? Als maatwerk goed uitpakt, kan dat aanleiding zijn om de standaardprocedure te herzien. Mogelijk kan er dan meer ruimte voor maatwerk in vergelijkbare situaties worden geboden.

Maak je afwegingen en keuzes expliciet 

Vertrouwen vanuit de organisatie is cruciaal om maatwerk te kunnen bieden. Want als je weet dat je wordt gesteund, durf je eerder af te wijken van standaardoplossingen. Hiervoor is het belangrijk dat je jouw afwegingen en keuzes zorgvuldig onderbouwt en transparant vastlegt. Door je besluitvorming expliciet te maken, versterk je het vertrouwen in jouw professionele oordeel én draag je bij aan een lerende cultuur waarin dilemma's bespreekbaar zijn. Denk aan de volgende stappen:

  • Beschrijf de situatie concreet
  • Leg je afwegingen vast
  • Noteer de gekozen aanpak: welke maatwerkoplossing pas je toe en waarom juist deze?
  • Geef aan wie je hierbij hebt betrokken
  • Evalueer en documenteer het resultaat 

Investeer in je eigen ontwikkeling

Maatwerk vraagt om kennis van mensen met een levenslange en levensbrede hulpvraag, inzicht in wetgeving en het vermogen om integraal te analyseren. Hoe beter je begrijpt wat 'levenslang en levensbreed' betekent, hoe gerichter je kunt bepalen wat tijdelijk en wat structureel nodig is, wanneer een standaardoplossing past en wanneer het passender is om hiervan af te wijken. Blijf daarom investeren in je eigen ontwikkeling: neem actief deel aan scholing, breng casuïstiek in bij intervisie en bespreek morele dilemma's in teamoverleggen. Gebruik daarbij de expertise van ouders over hun eigen kind en sta open voor hun perspectief en ervaringen. 

Werk samen met andere domeinen en organisaties

Juist bij inwoners met een levenslange en levensbrede hulpvraag is integrale afstemming noodzakelijk. Wacht niet op overdrachtsmomenten, maar stem vroegtijdig af met andere partners, domeinen en organisaties, zoals Jeugdwet, Wmo en Wlz. Denk vooruit, bijvoorbeeld rond de overgang naar 18 jaar. 

Voorbeeld van maatwerk in de praktijk 

Als je bovenstaande adviezen toepast, kan maatwerk er in de praktijk zo uitzien:  

Een jongere kan al drie maanden vóór zijn achttiende verjaardag doorstromen naar de Wmo. Daardoor wordt voorkomen dat kort daarna een nieuwe herindicatie nodig is. Ook kijkt het wijkteam bij het zoeken naar woonruimte breder dan het standaardaanbod, zelfs buiten de gemeentegrenzen. Dit is mogelijk, omdat de wijkteamprofessional de ruimte voelt en het vertrouwen van de organisatie krijgt om die ruimte te benutten. Dat vertrouwen blijkt doorslaggevend voor het realiseren van passend maatwerk.

In het kort 

Voor gezinnen met een levenslange en levensbrede ondersteuningsvraag is maatwerk essentieel. Toch zijn er allerlei belemmeringen waardoor het voor jou als professional lastig is om maatwerk te bieden. Het vraagt van jou dat je nieuwsgierig blijft, je professionele ruimte onderzoekt, je keuzes onderbouwt, het gesprek aangaat over dilemma's en de samenwerking opzoekt. 

Bronnen
  • Efat, A., S. Meijer, C. Verschoore (2025). 'Ondersteuning van kinderen, jongeren en gezinnen met een levenslange en levensbrede hulpvraag'. Nederlands Jeugdinstituut.
  • Hinderks, M. (2025). 'De rol van morele afwegingen op de indicaties en ondersteuning van de doelgroep levenslang & levensbreed'. Universiteit Utrecht.
  • Iederin (2018). Zwartboek: ouders aan het woord. Iederin.
  • KPMG (2021). 'Toegang voor jeugd met een levenslange en levensbrede hulpvraag. Routes naar een integrale afweging'. KPMG Advisory.
  • Kruiter, H., S. Albers en S. Meiberg (2023). 'Mag niet bestaat niet'. Instituut voor Publieke Waarden.
  • Lapaijan, I., J. Meijer, J. Nijhuis en V. Drost (2019). 'Levenslange en levensbrede zorg- en ondersteuningsvragen van jeugdigen en jongvolwassenen: Rapportage met knelpunten en oplossingsrichtingen'. Significant Public.
  • Plaisier, I., P. Schyns, K. Kadrouch-Outmany, A.L. Schotel en M. de Klerk (2023). 'Gezien, gehoord en geholpen willen worden: Ervaringsverhalen uit het sociaal domein over gemiste ondersteuning'. Sociaal en Cultureel Planbureau.
  • Schrijver, E., S. Steinmetz, M. van der Meulen en E. Hofman (2024). 'Inventarisatie voor levenslange en levensbrede ondersteuning: Eerste stappen voor gemeenten in wat werkt'. Movisie.
  • Steinmetz, S., M. Timmers, D. Broer, E. Schrijver, S. van Arum, H. Ooms, J. Schuitemaker en C. Verschoore (2026). 'Langdurig en levensbreed'. Movisie.
Esther Kooymans

Vragen? Neem contact op met:

Esther Kooymans

inhoudsdeskundige Passende hulp
e.kooymans [at] nji.nl

Lees ook