Hoe werk ik met gezinnen waar onveiligheid speelt?

Wat is mijn rol als wijkteamprofessional?

In alle gezinnen kunnen onveilige situaties spelen. Vaak ontstaat dit door langdurige en hoge stress in het gezin. Dit kan komen door bijvoorbeeld geldzorgen, conflicten in het gezin of heftige gebeurtenissen, zoals ziekte of ontslag. Voor kinderen is het belangrijk dat de mate en duur van de onveiligheid beperkt blijft. Want door een onveilig thuis kan hun welbevinden onder druk komen te staan.

Als wijkteamprofessional is het daarom belangrijk om bij stressvolle situaties binnen gezinnen altijd goed oog te hebben voor het kind. Als je een ouder helpt met bepaalde ondersteuning, kijk dan altijd hoe het met het kind gaat. En ook hoe de relatie tussen ouder en kind is. Voer altijd De Kindcheck uit bij stressvolle situaties in het gezin.

Een gezin waar langdurige onveiligheid speelt, heeft iemand nodig die naast het gezin en het kind staat. Iemand die met hen meedenkt en hun aanspreekpunt is. Het kan zijn dat jij als wijkteamprofessional deze rol vervult.

Het is dan belangrijk dat je:

• samen met het gezin de situatie goed in kaart brengt. Kijk breed op verschillende leefgebieden hoe het gaat. Zowel bij het kind als bij de andere gezinsleden.
• het informele netwerk en andere professionals betrekt die om het gezin heen staan. Benut elkaars expertise, bijvoorbeeld vanuit de jeugdbescherming en Veilig Thuis. Bespreek samen met het gezin hoe je andere mensen wilt betrekken bij de ondersteuning.
• samen met het gezin een plan maakt voor passende hulp of ondersteuning. Wat kun je van elkaar verwachten? De Keuzehulp Jeugd en Gezin helpt hierbij.

Welke rol jij hebt, hangt af van de afspraken die jouw wijkteam maakt met de gemeente, jeugdbescherming en Veilig Thuis. Wees je hier dan ook van bewust. Vanuit het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming (TKS) nemen steeds meer wijkteams een grotere rol in de ondersteuning van gezinnen bij vragen over veiligheid. Lees wat het Toekomstscenario betekent voor jouw werk.

Integrale gezinshulp bij onveiligheid

Als er hulp of ondersteuning in een gezin nodig is, is het essentieel dat er integrale gezinshulp wordt geboden. Hierbij heeft het kind altijd gezinsleden of andere bekenden uit het netwerk om zich heen staan. Want de beste hulp vindt plaats in het gezin, met het gezin en samen met de mensen om het gezin heen. Stel gezamenlijk een veiligheidsplan op voor het gezin.

Kijk samen naar wat je kunt doen om het gezin te ontlasten. Zijn er zaken waar stress over is binnen het gezin? Welke gemeentelijke regelingen of fondsen zijn er beschikbaar die het gezin helpen? Denk bijvoorbeeld aan een sociaal medische indicatie, waarmee het gezin gratis of tegen lage kosten gebruik kan maken van kinderopvang, al dat niet tijdelijk.

In de publicatie 'Mijn Thuis' lees je hoe je hulp biedt als er onveiligheid in het gezin speelt

Hoe bouw ik bij onveiligheid een duurzame band op met een gezin?

Werken aan veiligheid vraagt om langdurige steun en betrokkenheid. Want voor een onveilige situatie bestaan geen snelle oplossingen. Het is daarom belangrijk om een goede band met het gezin op te bouwen. Dit is niet altijd eenvoudig, zeker als er veel spanning in het gezin is. Ook kan het zijn dat gezinsleden helemaal niet op jouw ondersteuning zitten te wachten.

Een duurzame band opbouwen doe je als volgt:

• Werk aan een goede basishouding om gezinnen te kunnen ondersteunen.  
• Wees outreachend om in contact te komen met het gezin en het kind. Bijvoorbeeld door je benaderbaar op te stellen of het laagdrempelig te maken om af te spreken.
• Bouw aan vertrouwen door goed te luisteren naar wat het gezin nodig heeft.
• Bespreek je zorgen met alle mensen die dicht bij het gezin staan, zoals familieleden, vrienden en andere professionals en luister naar hoe zij hiernaar kijken. Op deze manier krijg je een goed beeld van wat het gezin nodig heeft en wie daarbij het gezin kan ondersteunen.
• Benadruk dat jullie elkaar nodig hebben om te werken aan veiligheid.
• Reflecteer regelmatig op jouw eigen handelen en drijfveren. Benut bijvoorbeeld deze reflectievragen. 
• Wees transparant. Neem het gezin mee in de opties die er zijn en waarom en hoe je andere expertise betrekt. Praat niet over, maar met het gezin. Voorzie alle gezinsleden van de juiste informatie. Denk daarbij ook aan gezinsleden die ergens anders wonen, zoals een gescheiden ouder of uitwonend kind.
• Blijf in contact totdat jij, het gezin en de betrokkenen denken dat het gezin zonder ondersteuning verder kan. Check regelmatig in en houd het gezin op de hoogte van je acties.

Meer handvatten vind je op de pagina Samenwerken met jeugd en ouders

Wat doe ik bij vermoedens van kindermishandeling?

Mogelijk heb je vermoedens dat er kindermishandeling in het gezin plaatsvindt. Gebruik dan altijd de Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling. De vijf stappen in de meldcode helpen je vanaf het moment van signaleren tot aan het besluit of je een melding doet. Zoek je ondersteuning bij het doorlopen van de meldcode? Bekijk De Signalenkaart. Zo weet je welke actie past en of melding bij Veilig Thuis nodig is. Lees hoe je vermoedens van kindermishandeling bespreekt met een kind of met ouders.

Hoe werk ik samen met andere professionals bij onveiligheid?

Samenwerken helpt bij tijdige signalering, draagt bij aan samenhangende zorg en kan de veiligheid binnen een gezin bevorderen. Samenwerken betekent dat je collega's raadpleegt bij complexe casussen. En dat je expertise benut uit andere organisaties. Een goede samenwerking opbouwen kost tijd, maar je kunt zo meer betekenen voor gezinnen. Hoe doe je dat?

Onderzoek welke professionals het gezin kennen

Bij veiligheidscasussen werk je vaak samen met Veilig Thuis. Kijk daarnaast ook naar andere professionals die het gezin goed kennen. Bijvoorbeeld uit het jongerenwerk, onderwijs of de volwassenen-ggz. Organiseer waar nodig een multidisciplinair overleg. Sommige regio's werken met Regionale Veiligheidsteams vanuit de Proeftuinen, waarbij verschillende expertises samenkomen om de wijkteamprofessionals te ondersteunen.

Zorg dat je weet hoe het lokale netwerk en zorglandschap eruitziet

En weet welke gegevens je met anderen mag delen. Bekijk hiervoor de PrivacyApp.

Ken elkaars taken en expertise

Zo weet je wat je voor elkaar kunt betekenen. Maak heldere afspraken en plan vaste momenten om de samenwerking te evalueren. Doorloop samen bijvoorbeeld een casus en kijk hoe jullie samenwerking is geweest. Wat ging goed? Wat kan anders? Wat was ieders rol en taken, was dit helder en wat had je van de ander nodig?

Lees het Augeo Magazine voor meer verdiepende kennis over samenwerking

Hoe ontwikkel ik mij op veiligheidsvraagstukken?

Veiligheidsvraagstukken vragen veel van jou als professional. Het kan soms voelen alsof er weinig ruimte is om fouten te maken. Zeker als je nog weinig ervaring hebt, is dit erg lastig. Bespreek met je team hoe je elkaar kunt helpen. En hoe jullie het samen leren kunnen stimuleren. Kun je bijvoorbeeld bij iemand terecht met je dilemma's? Is er intervisie? En zijn er mogelijkheden om casussen in duo-schap op te pakken? Ook kun je hierover in gesprek met je leidinggevende. Reflecteer regelmatig, bijvoorbeeld met deze reflectievragen.