Hoe werk ik aan een gelijkwaardige relatie met een gezin?

Wat is een gelijkwaardige relatie?

Een gelijkwaardige relatie betekent dat jij en het gezin samenwerken op basis van respect. Iedereen wordt gezien als een volwaardige partner: de professional, de ouders én het kind. Jullie luisteren naar elkaar van mens tot mens, er is ruimte voor ieders ervaring, deskundigheid en mening, en jullie nemen beslissingen samen.

Waarom is het belangrijk om te investeren in een gelijkwaardige relatie?

• Ouders en kinderen zijn experts van hun eigen leven, beleving, wensen en voorkeuren. Hun perspectief heb je nodig om de juiste ondersteuning te bieden.
• Gezinnen vertellen meer als ze zich veilig en gezien voelen.
• Samenwerken op gelijk niveau leidt tot betere passende hulp. Ouders en kinderen voelen zich verantwoordelijker en gemotiveerder, waardoor veranderingen langer standhouden.
• Het maakt het hulpverleningsproces transparanter en zorgvuldiger.

Wat heeft een gezin nodig voor een gelijkwaardige relatie?

Voor een gelijkwaardige relatie is het als wijkteamprofessional van belang om te voldoen aan de drie basisbehoeften van een gezin. Dit helpt het gezin om meer gemotiveerd te raken en zo hun gedrag te veranderen. De drie basisbehoeften zijn:

1. Autonomie: zelf keuzes mogen maken.
2. Verbondenheid: je gesteund en begrepen voelen.
3. Competentie: ervaren dat je iets goed kunt.

Als professional heb je een bepaalde basishouding nodig, om aan deze basisbehoeften te voldoen:

• Luisteren zonder te oordelen.
• Kind en ouders serieus nemen.
• Informatie delen en uitleg geven.
• Tijd nemen.
• Rekening houden met cultuur, normen, waarden en geloof.
• Naast het gezin staan, niet erboven.
• Praten mét het gezin, niet over hen.
• Aansluiten bij de wensen van het gezin.

Wat kan een gelijkwaardige relatie moeilijk maken?

Samenwerken vraagt tijd en aandacht. Spanningen tussen gezinsleden en de professional komen vaak voor. Factoren bij het gezin en bij jou als professional kunnen het opbouwen van een gelijkwaardige relatie moeilijk maken. Het is als professional goed om je hiervan bewust te zijn.

Factoren bij het gezin

• Hulp vragen voelt kwetsbaar. Ouders kunnen zich afhankelijk voelen, waardoor jij snel kunt gaan 'overnemen'. Zeker als een gezinslid een sterk beroep op je doet. Dit vraagt om steeds balanceren tussen overnemen en loslaten, en hierover duidelijk in gesprek zijn met het gezin.
• Contact met een jeugdprofessional kan spannend zijn. Misschien ben je de eerste hulpverlener voor een gezin. Gezinnen kunnen het gevoel hebben dat jij namens de gemeente of een instantie komt. Dit kan bedreigend voelen. Ze hebben niet dezelfde kennis en informatie als jij, waardoor ze het gevoel kunnen hebben dat ze 3-0 achter staan.
• Negatieve ervaringen met eerdere hulp kunnen leiden tot wantrouwen en teleurstelling. Bijvoorbeeld als gezinsleden eerder hebben ervaren dat ze zelf weinig richting konden geven aan de ondersteuning die ze wel of niet kregen. Of dat er voor hen beslist werd.
• Gezinnen die veel hulp hebben gehad kunnen 'hulpmoe' zijn. Ze hebben weinig vertrouwen dat de hulp hen iets oplevert.
• Soms hebben gezinnen hoge verwachtingen van de hulp en de hulpverlener. Ze hopen op snelle oplossingen. Deze verwachting is niet reëel en vraagt van jou dat je dit bespreekt en de verwachting bijstelt.

Factoren bij de professional

• Sommige professionals voelen zich nog vooral de 'oplosser'. Daardoor nemen ze problemen en regie sneller over van een gezin. Een gelijkwaardige relatie vraagt juist een bescheiden, kameraadschappelijke rol, waarin je ruimte maakt voor oplossingen die het gezin zelf ziet.
• Specialistische kennis kan ervoor zorgen dat jij als 'de expert' wordt gezien, waardoor samenwerking minder gelijkwaardig voelt voor de jongere en ouders.
• Hoge werkdruk maakt het lastiger om genoeg tijd en aandacht te geven aan gezinnen. Terwijl dat juist nodig is om een gelijkwaardige relatie op te bouwen. Wees eerlijk en duidelijk over wat haalbaar is. Bijvoorbeeld hoe vaak jullie elkaar zien en spreken, en hoe het contact verloopt. Kleine gebaren kunnen een groot verschil maken. Stuur eens een appje, of zoek korte contactmomenten.

Meer lezen

Lees hoe je grip krijgt op je werkdruk en het goede gesprek hierover voertLees hoe je een vertrouwensrelatie met ouders of opvoeders opbouwt

Wat doe je bij veel spanning in het gezin?

Spanningen komen vaak voor bij de situaties waarin wijkteams werken. Denk aan een conflict tussen gezinsleden, zoals bij een scheiding, of relatieproblemen tussen ouders. Als gezinsleden onderling een andere kijk of mening hebben over wat er speelt, vraagt het meer van jou als professional om recht te doen aan ieders visie en gevoelens. Blijf er daarom extra alert op dat iedereen zich gezien en gehoord voelt, en dat de relatie gelijkwaardig blijft.

Wat kun je doen?

• Geef ruimte aan het verhaal en de intentie van elk gezinslid.
• Wijs alle betrokkenen op het belang van het kind. Dat zou centraal moeten staan. Want welzijn van het kind is een gezamenlijk belang. Wat betekent het bijvoorbeeld voor het kind als ouders het met elkaar oneens blijven?
• Maak afspraken over hoe iedereen betrokken wordt en hoe ze elkaar informeren.
• Praat ook met het kind zelf. Kinderen vanaf 12 jaar hebben altijd officieel een stem in de hulp. Jongere kinderen betrek je ook: luister naar wat ze kunnen en willen vertellen.

Meer lezen

Lees meer over hoe je:

• samenwerkt met gescheiden ouders
• in de jeugdbescherming goed samenwerkt met ouders en kinderen
• samenwerkt met het gezin bij onveiligheid

Wat als het niet lukt om een gelijkwaardige band op te bouwen?

Soms loopt de samenwerking met een gezin vast. Wat kun je dan doen?

• Ga op zoek naar belemmerende factoren bij kind en ouders. Zoals stress, schaamte, wantrouwen of eerdere negatieve ervaringen. Als je weet wat de samenwerking belemmert, kun je hierover praten. Probeer ieders perspectief echt goed te begrijpen.  
• Bespreek regelmatig met het gezin hoe de samenwerking gaat.
• Stel jezelf vragen zoals:
  • Ben ik nieuwsgierig genoeg?
  • Begrijpen we elkaar goed?
  • Ben ik duidelijk en transparant?
  • Kom ik mijn afspraken na?
• Vraag hulp van collega's of voer samen een gesprek met het gezin.
• Als er echt geen klik is, is het soms beter dat een collega het overneemt.

Meer lezen

• Tools om samenwerken met het gezin te bevorderen vind je in de Toolbox Wijkteams werken met jeugd.
• Je kunt gezinnen wijzen op onafhankelijke en gratis cliëntondersteuning. Zij hebben hier recht op. Ouders kun je informeren via de folder Onafhankelijke cliëntondersteuning.

Meer informatie

Hoe werk ik goed samen met jongeren en hun ouders? (NJi)Samenwerking | Richtlijn Samen beslissen over hulp (Richtlijnen Jeugdhulp en Jeugdbescherming) Wie heeft de regie in het proces van beslissen over hulp? (NJi)Keuzehulp Jeugd & Gezin (NJi)15 werkzame elementen bij de ondersteuning van inwoners, voor de toegang en de uitvoering (Movisie) Aansluiten bij de leefwereld en behoeften van ouders en kinderen (NJi)Hulpverlening voor het hele gezin: wat kun je verwachten? (NJi)