Hoe ga je om met schooldruk en prestatiedruk in het onderwijs?

Kinderen en jongeren kunnen veel stress ervaren als ze geen overzicht hebben over hun taken. Ze moeten nog leren hoe ze hun werk voor school en studie en andere activiteiten kunnen plannen. En vaak weten ze nog niet hoe ze op een efficiënte manier kunnen leren. Vooral als ze al slechte resultaten hebben gehaald, kan het extra moeilijk zijn om rustig te gaan werken aan nieuwe taken.

Kinderen en jongeren kunnen stress ervaren door het gevoel dat ze beter moeten presteren. Dit kan komen door druk van henzelf, hun ouders, docenten, leeftijdsgenoten en berichten op social media. Soms wordt deze druk openlijk uitgesproken, bijvoorbeeld door te spreken over lagere en hogere onderwijsniveaus en doordat bepaalde banen meer betaald krijgen. Maar de druk kan ook onuitgesproken blijven. Bijvoorbeeld als mensen blijer reageren als iemand vertelt te gaan studeren. Kinderen en jongeren kunnen daardoor de druk voelen om een onderwijsniveau te kiezen dat een hogere status lijkt te hebben. 

Van sommige kinderen hebben mensen ten onrechte lage verwachtingen. Daardoor kunnen deze kinderen het gevoel hebben dat ze extra hard moeten werken om zich te bewijzen. Dit zijn vaak kinderen en jongeren uit specifieke groepen: kinderen en jongeren van kleur, met een migratieachtergrond, of met een lage sociaal-economische status. Ook kinderen met ouders die minder sociaal kapitaal hebben, worden vaak minder hoog ingeschat. 

Stress kan ontstaan doordat een leerling onvoldoende tijd en ruimte heeft voor schoolwerk. Bijvoorbeeld door een onveilige of stressvolle gezinssituatie, of mantelzorgtaken. Ook afleiding door internet, sociale activiteiten en bijbaantjes kunnen meespelen. Als jongeren vermoeid zijn, raken zij sneller het overzicht kwijt en zijn ze sneller gestrest.

Kinderen en jongeren moeten leren hoe zij hun schoolwerk en andere bezigheden kunnen organiseren, plannen en efficiënt kunnen aanpakken. Jongeren die het overzicht verliezen, stellen hun werk vaak uit. Dat zorgt later weer voor extra stress. Meer grip op hun werk geeft meer zelfvertrouwen en rust.  

Tips: 

• Help leerlingen bij het leren plannen en effectief leren.
• Help taken overzichtelijk te maken en op te delen in kleinere, behapbare stukken.
• Bespreek de aanpak van leerlingen: wat werkt, en wat is nog lastig?
• Heb oog voor leerlingen die opgroeien onder stressvolle omstandigheden. Bespreek wat hen kan helpen om schoolwerk te doen en te ontspannen. Denk daarbij aan een plek om huiswerk te maken, en een docent bij wie de leerling terechtkan voor hulp en ondersteuning bij het plannen van schoolwerk.

Je kunt helpen om stress bij leerlingen te voorkomen door toetsen en ander schoolwerk goed te plannen. Daardoor kunnen leerlingen hun schoolwerk beter spreiden. 

Tips: 

• Stem binnen het schoolteam de inhoud en planning van huiswerk en toetsen op elkaar af. Dat helpt leerlingen om het overzicht houden en maakt de werklast behapbaar. Kies bijvoorbeeld voor een gezamenlijke toetsweek. 
• Geef leerlingen die afwezig waren ruim de tijd om toetsen in te halen. 
• Help leerlingen het werk in kleinere delen op te splitsen, om uitstelgedrag te voorkomen. 

Als kinderen en jongeren geen tijd hebben om te ontspannen, kan dat voor meer stress zorgen. Het is daarom belangrijk om voldoende ruimte in het rooster in te bouwen. 

Tips: 

• Plan toets- en tentamenmomenten vóór de vakanties, zodat leerlingen in de vakantie echt kunnen ontspannen. 
• Deel toetsresultaten op een vast moment aan het einde van de schooldag. Zo voorkom je dat leerlingen hun cijfers laat in de avond of in het weekend te zien krijgen.
• Beperk de toegang van ouders tot schoolplatforms met leerling- en studentinformatie. Dat zorgt voor meer privacy voor de leerlingen en studenten, en kan de druk die zij ervaren verminderen.

Het is belangrijk om de inzet van leerlingen en hun leerproces meer te waarderen dan de behaalde resultaten. 

Tips: 

• Leg de nadruk op de ontwikkeling van leerlingen, niet op cijfers of goede prestaties. 
• Bied leerlingen de ruimte om fouten te maken. Die horen bij het leerproces.
• Versterk het zelfvertrouwen van leerlingen door oog te houden voor verschillen in leertempo en niveau. Stuur op succeservaringen en leerwinst voor alle leerlingen. Bied de stof stapsgewijs aan, nét iets boven hun huidige niveau. Zo blijft het uitdagend, maar haalbaar. Help leerlingen vervolgens in te zien wat zij al geleerd hebben. 

Praktische en theoretische opleidingen zijn allebei van grote waarde voor de samenleving. Daarom is het belangrijk dat het onderwijs zowel theoretische als praktische vaardigheden stimuleert en waardeert.  

Tips: 

• Heb hoge verwachtingen van alle leerlingen, maar houd ook rekening met hun individuele capaciteiten en zwakkere punten. Pas het curriculum waar mogelijk aan op wat ze nodig hebben en aankunnen. 
• Maak leerlingen duidelijk dat het belangrijk is om te presteren op een manier die bij je past. De een werkt vooral met het hoofd, de ander met het hart, of met de handen. 
• Baseer schooladviezen niet alleen op cijfers, maar ook op persoonlijke kenmerken, inzet en kwaliteiten. 
• Maak in je lessen en begeleiding gebruik van rolmodellen met verschillende achtergronden, opleidingen en werkzaamheden. Dat helpt leerlingen om verschillende mogelijkheden te zien voor hun toekomst en beroepskeuze. 
• Bied maatschappelijke stages aan waarbij leerlingen inzicht krijgen in zichzelf en ontdekken wat bij hen past. 
• Stimuleer vrijetijdsactiviteiten waarbij leerlingen kunnen ontspannen en andere kanten van zichzelf kunnen ontwikkelen. Bijvoorbeeld met creatieve opdrachten, samenwerking in de klas en activiteiten buiten school. 

Jongeren kunnen beter omgaan met prestatiedruk als ze stress kunnen hanteren. Een positieve sfeer op school, zowel voor docenten als voor de leerlingen, draagt daar ook aan bij. 

Tips: 

• Let als onderwijsprofessional op je eigen werkdruk en welbevinden. Als docenten veel stress hebben of voelen dat ze worden afgerekend op de prestaties van hun leerlingen, dan beïnvloedt dat het pedagogisch klimaat. Een sterke focus op prestaties biedt minder ruimte voor groei en creativiteit. 
• Organiseer gezamenlijke activiteiten voor leerlingen en docenten, zodat ze plezier hebben, samenwerken en van elkaar leren. Positieve sociale relaties verminderen stress en vergroten het welzijn. 
• Bespreek in de klas de toenemende prestatiedruk in de samenleving. Vraag de leerlingen wat zij hiervan merken, welke druk zij zelf ervaren, en welke oplossingen zij zien. Neem hun suggesties serieus. 
• Geef leerlingen invloed op hoe dingen op school worden georganiseerd, en spreek als docent je steun uit voor leerlingeninspraak. 
• Ben je mentor? Neem de tijd om je mentorleerlingen goed te leren kennen en luister zonder oordeel naar hun verhaal. Zo word je een vertrouwde steunfiguur en durven de leerlingen makkelijker met vragen naar je toe te komen. 

• Deci, E., N. H. Spiegel, R. M. Ryan, R. Koestner & M. Kauffman (1982). Effects of performance standards on teaching styles: Behavior of controlling teachers. Journal of Educational Psychology, 74(6), 852-859. 
• Doornwaard, S., M. Peeters, M. Leijerzapf, J. De Haas, A. Efat & M. Kleinjan (2021). 'Mentaal kapitaal: Welke factoren spelen een rol bij ongezonde stress, prestatiedruk, schoolverzuim/thuiszitten en schooluitval?' Utrecht: Regionale Kenniswerkplaats Jeugd en Gezin Centraal.
• Dopmeijer, J., L. Scheeren, J. van Baar et al. (2023). 'Harder Better Faster Stronger? Een onderzoek naar risicofactoren en oplossingen voor prestatiedruk en stress van studenten in het hbo en wo'. Trimbos-instituut, ECIO, RIVM.  
• Klusmann, U., M. Kunter, U. Trautwein, O. Ludtke & J. Baumert (2008). 'Teachers' Occupational Well-Being and Quality of Instruction: The Important Role of Self-Regulatory Patterns'. Journal of Educational Psychology, 100, 702-715. 
• Meuleman, E. M., I. M. Koning, D. M. Heemskerk, V. Busch & M. M. van Stralen (2025). 'Tracking secondary school students: user perspectives and social consequences of an open student monitoring system with parent portal.' Journal of School Health, 96(1):e70097.
• Peeters, M., S. Doornwaard, M. Leijerzapf, J. de Haas, A. Efat & M. Kleinjan (2022). Prestatiedruk en schoolstress bekeken vanuit verschillende perspectieven: Een cocreatie door praktijk, onderwijs, beleid, ervaring en onderzoek. Tijdschrift voor Jeugdgezondheidszorg, 54(5-6), p.127–33.
• State of youth NL (2025). 'Prestatiedruk. Onderzoeksrapport State of Youth NL' 
• Vermeulen, W., T. Schwartz, S. Hoekstra & M. Kleinjan (2021). 'Druk in het voortgezet onderwijs. Onderzoek naar oorzaken van schooldruk in het voortgezet onderwijs'. Amsterdam: SEO economisch onderzoek. Utrecht: Trimbos instituut 
• Visser, J. (2024). 'Hoe school 24/7 werd'. De Correspondent.
• Welbevinden op school (2025). Lunchwebinar Prestatiedruk onder de loep. Trimbos-instituut, Pharos, Gezonde School, Nederlands Instituut van Psychologen. 
• Nationale jeugdstrategie | NJR