Wet passend onderwijs: taken en verantwoordelijkheden uitgelegd

• Scholen hebben een zorgplicht. Dit betekent dat de school verantwoordelijk is voor het realiseren van een passende onderwijsplek voor alle leerlingen. Ook als zij extra ondersteuning nodig hebben.
• Als de ondersteuning op een school niet voldoende is, moet er regionaal een passend alternatief of extra voorziening beschikbaar zijn. Dit heet een regionaal passend en dekkend aanbod.
• Alle scholen zijn verplicht om samen te werken in een regionaal samenwerkingsverband passend onderwijs, met uitzondering van cluster 1 en 2 onderwijs.
• Scholen binnen het regionale samenwerkingsverband passend onderwijs spreken samen af wat alle scholen minimaal bieden aan basisondersteuning. Als een leerling extra ondersteuning nodig heeft, wordt door de school een ontwikkelperspectiefplan (OPP) opgesteld, vaak het ontwikkelperspectief genoemd.
• Leerlingen hebben een wettelijk hoorrecht: ze hebben het recht om mee te praten over de extra ondersteuning die zij op school krijgen. Ouders moeten akkoord gaan met het deel van het OPP waarin staat welke hulp of ondersteuning de school voor een leerling gaat organiseren. Dit heet het instemmingsrecht op het handelingsdeel. Ook is elk samenwerkingsverband verplicht om een ouder- en jeugdsteunpunt aan te bieden en te onderhouden.
• Afstemming tussen samenwerkingsverbanden en gemeenten is verplicht. Dit doen zij minimaal één keer per jaar in het Op Overeenstemming Gerichte Overleg (OOGO).

Op grond van de Wet passend onderwijs hebben scholen een zorgplicht voor alle ingeschreven leerlingen, namens het bevoegd gezag van het schoolbestuur. De zorgplicht start bij de schriftelijke aanmelding van een leerling bij school. De school is dan verantwoordelijk voor het realiseren van een passende onderwijsplek. De school onderzoekt of zij zelf een passend aanbod kan realiseren. Als dat niet mogelijk is, moet de school in overleg met de ouders zorgen voor plaatsing op een andere passende school binnen of via het samenwerkingsverband. Dit kan ook het (voortgezet) speciaal onderwijs zijn. Een leerling kan pas naar een andere school als er daadwerkelijk een andere passende plek is geregeld.

De zorgplicht is een resultaatsverplichting, geen inspanningsverplichting. Dit betekent dat de school pas aan de verplichting voldoet als zij een passende oplossing heeft gevonden. De Inspectie van het Onderwijs houdt toezicht op de naleving hiervan.

Zorgplicht en samenwerken scholen in passend onderwijs (Rijksoverheid.nl) 

Scholen moeten in ieder geval basisondersteuning bieden, zoals extra uitleg of begeleiding bij leerproblemen. Daarnaast bieden scholen extra ondersteuning. Bijvoorbeeld intensieve of specialistische begeleiding voor leerlingen die met alleen basisondersteuning niet voldoende tot leren en ontwikkelen komen. Scholen zijn verplicht om inzichtelijk te maken welke basisondersteuning ze zelfstandig kunnen organiseren, en welke extra ondersteuning ze kunnen bieden als de basisondersteuning niet toereikend is, al dan niet met hulp van het samenwerkingsverband.  

In de schoolgids staat de basisondersteuning en de extra ondersteuning die de school kan bieden. Wat basisondersteuning precies inhoudt, verschilt per regio. Dit wordt wettelijk vastgelegd door het samenwerkingsverband, passend bij het ondersteuningsplan. Hierin moet staan wat onder basisondersteuning valt, en hoe de extra ondersteuning is georganiseerd. 

Hoe organiseer je jeugdhulp op school?

Scholen moeten een ontwikkelperspectiefplan (OPP) opstellen voor alle leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben. In het (voorgezet) speciaal onderwijs en het praktijkonderwijs is een OPP verplicht voor alle leerlingen. In dit OPP beschrijft de school de verwachte uitstroombestemming, zoals het type vervolgonderwijs of uitstroomprofiel. Ook beschrijft het OPP de ondersteuning en begeleiding die de school biedt om de leerling naar deze uitstroombestemming te laten groeien.

Sinds augustus 2025 hebben leerlingen hoorrecht. Dit betekent dat scholen de leerling actief betrekken bij het opstellen en vaststellen van het OPP. Ouders moeten akkoord gaan met het deel van het OPP waarin staat welke hulp of ondersteuning de school voor een leerling gaat organiseren. Dit heet het 'instemmingsrecht op het handelingsdeel'. De school evalueert het OPP minimaal een keer per jaar samen met ouders en leerling en stelt het bij als dit nodig is.

Ouders en leerlingen vanaf 18 jaar kunnen een geschil voorleggen aan de landelijke en onafhankelijke Geschillencommissie Passend Onderwijs (GPO) over de toelating of weigering tot toelating van een leerling die extra ondersteuning nodig heeft, verwijdering van een leerling of vast- en bijstelling van het ontwikkelperspectief.

Maatwerk in onderwijstijd

Soms kunnen kinderen vanwege psychische of lichamelijke beperkingen tijdelijk niet of niet volledig naar school. De school kan dan een onderwijsprogramma op maat maken, door af te wijken van het minimum aantal uren onderwijstijd. Het schoolbestuur vraagt hiervoor instemming van de inspectie. Scholen moeten hiervoor een zorgvuldig onderbouwd OPP opstellen. Hierin staat waarom afwijking nodig is, hoe het onderwijs wordt vormgegeven en hoe wordt toegewerkt naar meer schoolaanwezigheid. De school blijft verantwoordelijk voor de kwaliteit en uitvoering van de onderwijsactiviteiten.

Leidraad Zorg in Onderwijstijd

Samenwerkingsverbanden zijn regionale samenwerkingsorganisaties van schoolbesturen. Samen zijn zij verantwoordelijk voor het realiseren van passend onderwijs voor alle leerlingen in hun regio die extra ondersteuning nodig hebben. Alle schoolbesturen in het primair en voortgezet onderwijs zijn verplicht aangesloten bij een samenwerkingsverband, bestaande uit regulier onderwijs en (voorgezet) speciaal onderwijs van cluster 3 en 4.

Een uitzondering hierop zijn:

• Cluster 1: onderwijs voor leerlingen met een visuele beperking
• Cluster 2: onderwijs voor leerlingen met een auditieve beperking

Deze zijn landelijk georganiseerd vanwege hun kleine doelgroep en gespecialiseerde expertise. Zij bieden niet alleen speciaal onderwijs, maar ook ondersteuning op andere, reguliere scholen.

In Nederland zijn ongeveer 150 samenwerkingsverbanden. De inspectie houdt toezicht op hoe de samenwerkingsverbanden hun taak uitvoeren.

De taken van een samenwerkingsverband zijn:

• een dekkend ondersteuningsaanbod in de regio aanbieden. Dit betekent dat elke leerling die extra ondersteuning nodig heeft, een passende onderwijsplek krijgt.
• het vaststellen van criteria, de organisatie en de toewijzing van extra ondersteuning en toelaatbaarheid tot (v)so, sbo en pro. Dit heet ook wel de toelaatbaarheidsverklaring tot (v)so, sbo en pro.
• de verdeling van het ondersteuningsbudget over scholen en voorzieningen.
• de organisatie van lichte en zware ondersteuning zodat scholen hun zorgplicht kunnen uitvoeren.
• het opstellen en uitvoeren van een ondersteuningsplan, met onder andere de basisondersteuning, inrichting van extra ondersteuning en middelenverdeling.
• verplichte afstemming met gemeenten en jeugdhulp in het Op Overeenstemming Gericht Overleg (OOGO).
• inrichting van een ouder- en jeugdsteunpunt.

Elk samenwerkingsverband stelt minstens een keer per vier jaar een ondersteuningsplan vast. In dit plan staat hoe het samenwerkingsverband passend onderwijs in de regio organiseert en welke afspraken de aangesloten schoolbesturen hierover hebben gemaakt. Na vaststelling stuurt het samenwerkingsverband het plan naar de Inspectie van het Onderwijs, vóór 1 mei voorafgaand aan het schooljaar. Het ondersteuningsplan wordt afgestemd in het OOGO en vervolgens vastgesteld, zodat afspraken met de gemeente over de verbinding onderwijs en jeugdhulp geborgd zijn.

Inhoud van het ondersteuningsplan: 

• afspraken over het niveau van de basisondersteuning op alle scholen, zodat iedere leerling kan rekenen op vergelijkbare basisondersteuning.
• criteria en procedures voor plaatsing in speciaal (basis)onderwijs.
• verdeling van middelen naar scholen en de financiering van (bovenschoolse) voorzieningen en specialistische ondersteuningsarrangementen.
• beoogde en gerealiseerde resultaten om inzicht te bieden in de effectiviteit van het beleid en de ingezette ondersteuning.
• de wijze waarop ouders en leerlingen worden betrokken en geïnformeerd bij passend onderwijs in hun regio.
• de rol van de ondersteuningsplanraad (OPR), waaronder het instemmingsrecht op het ondersteuningsplan.

Het Op Overeenstemming Gericht Overleg (OOGO) is verplicht voor gemeenten en samenwerkingsverbanden. Dit ligt vast in de Jeugdwet en de Wet passend onderwijs. In het OOGO moeten het ondersteuningsplan van het samenwerkingsverband en het gemeentelijke jeugdbeleid op elkaar afgestemd worden. Daarna mogen de plannen definitief worden vastgesteld. Voor het gemeentelijk jeugdbeleid gaat dit alleen om het deel dat betrekking heeft op het onderwijs. In het OOGO vindt afstemming plaats over de gezamenlijke visie, doelgroepen, voorzieningen en preventieve aanpak. Andere thema's die vaak in het OOGO ter sprake komen, zijn de aanpak van thuiszittende leerlingen, de overgangen tussen onderwijssectoren en leerlingenvervoer.

Lees meer over het OOGO

Elk samenwerkingsverband passend onderwijs moet een onafhankelijk ouder- en jeugdsteunpunt hebben. Deze verplichting volgt uit de Wet versterking positie ouders en leerlingen in het passend onderwijs. Dit steunpunt informeert ouders en leerlingen over de ondersteuningsvoorzieningen die in de regio beschikbaar zijn.

Daarnaast biedt het steunpunt advies, steun en begeleiding aan ouders en leerlingen die vragen hebben, of vastlopen bij het organiseren van extra ondersteuning. Het steunpunt werkt uitsluitend in het belang van de leerling. Het steunpunt heeft geen bevoegdheid om zelf besluiten te nemen over plaatsing of ondersteuning.