‘We doen het samen’: Hoe de Bossche Vakschool bouwt aan een community met leerlingen en ouders

'Je kunt het als school niet alleen' 

Voor de school is samenwerken met ouders geen extra taak naast het onderwijs, maar een vast en logisch onderdeel ervan. Om leerlingen goed te kunnen begeleiden, moet je volgens de school verder kijken dan alleen wat er in de klas gebeurt. 'Mijn invloed reikt tot een bepaalde hoogte. Tot het hek eigenlijk', legt teamleider bovenbouw Manon de Jong uit. 'Wat leerlingen thuis, online of in hun vrije tijd doen, heeft ook invloed op hoe ze zich op school gedragen en ontwikkelen.'   

Daarom ziet de school ouders als een onmisbare partner. Zij zien hun kind in een andere context dan school en kunnen helpen begrijpen wat een leerling nodig heeft. Die samenwerking zit verankerd in de visie van de school: "Samen voor groei". Daarmee bedoelt de school nadrukkelijk ook ouders. 'Ik denk dat je het als school zonder ouders niet goed kunt doen', zegt Manon. 

Volgens brugfunctionaris Jantien Petersen gaat het daarbij niet alleen om schoolprestaties. 'We zijn hier veel meer pedagogisch-didactisch bezig dan dat we alleen maar instructies geven. We willen leerlingen niet alleen helpen hun diploma te halen, maar hen ook vaardigheden meegeven waar ze de rest van hun leven iets aan hebben. Dat vraagt ook aandacht voor wat er thuis speelt.'  

Corona maakte zichtbaar wat leerlingen nodig hadden 

Dat de thuissituatie zo'n grote rol speelt in de ontwikkeling, werd tijdens corona extra duidelijk. Tijdens het thuisonderwijs zag de school dat sommige leerlingen thuis geen laptop, rustige werkplek of ondersteuning hadden. Voor Jantien was dat een belangrijk kantelpunt. 'Toen werd echt duidelijk dat we hier misschien toch meer mee moesten doen dan we al deden.' 

In diezelfde periode werkte de school al met jongerenwerk. De toenmalige directeur wilde daarnaast iemand die actief contact kon leggen met ouders, juist om beter te begrijpen waar gezinnen tegenaan liepen. 'We hadden al zo'n groot ondersteuningsteam', vertelt Jantien. 'Dus dan ga je je afvragen: waarom lukt het sommige ouders toch niet? Waar zit die hulpbehoefte dan?' 

Vanuit die vragen ontstond haar rol, die later aansloot op de landelijke subsidie voor brugfunctionarissen. Vanaf het begin lag de nadruk daarbij niet alleen op praktische ondersteuning, maar ook op het versterken van de relatie tussen school en ouders. 'Hoe zorg je ervoor dat je met ouders in contact komt op momenten dat het niet alleen gaat over problemen, slechte cijfers of de vraag of een kind nog wel op zijn plek zit op school?' zegt ze. Vanuit die gedachte bouwde de school de samenwerking met ouders de afgelopen jaren verder uit. 

Contact opbouwen vóórdat het misgaat 

De school investeert daarom bewust in vroeg en laagdrempelig contact met ouders. Dat begint al bij de aanmelding. Alle ouders komen samen met hun kind naar school om de inschrijving af te ronden. Hierin wordt kennis met elkaar gemaakt en krijgen zij uitleg over hoe de school werkt. Daarna volgt een informatiebijeenkomst voordat het schooljaar start. Volgens ondersteuningscoördinator en coach Esmee Yesilbas helpt dat om later makkelijker samen te werken. 'Ze hebben je al een keer gezien. Dat zorgt voor meer vertrouwen en maakt de stap om contact op te nemen kleiner.' 

Ook zijn er gedurende het schooljaar verschillende vaste contactmomenten. Er zijn ouderavonden, nieuwsbrieven en sinds dit jaar kennismakingsgesprekken aan het begin van het schooljaar. Sommige mentoren sturen ouders wekelijks een korte update over wat er in de klas speelt. De school wil vanaf het begin duidelijk maken dat ouders altijd contact mogen opnemen. Mentoren spelen daarin een belangrijke rol. Volgens Esmee is de mentor 'de spin in het web' en vaak het eerste aanspreekpunt voor ouders. 

Wanneer contact met ouders lastig verloopt, zoeken collega's samen naar andere manieren om ouders toch te bereiken. De school neemt hierin bewust het initiatief en houdt vol. Dat kan klein beginnen. Jantien stuurt ouders bijvoorbeeld vaak eerst een appje voordat ze belt, omdat onbekende nummers niet altijd worden opgenomen. Soms gaat ze met een uitnodigingsbrief langs bij ouders thuis wanneer contact via andere wegen niet lukt. 'Kom naar school, want we willen graag in gesprek.' Volgens haar reageren ouders daar meestal positief op. 'Ouders zijn vaak juist blij dat school op die manier contact zoekt.' 

De school is nog steeds in ontwikkeling. Zo kijken zij momenteel naar de ouderavonden. Deze willen zij nog toegankelijker en uitnodigender maken, zodat ouders makkelijker binnenlopen en meer zicht krijgen op wat er op school gebeurt.  

Geen standaardaanpak 

Jantien benadrukt dat samenwerken met ouders altijd maatwerk is. 'Niet iedere ouder is op dezelfde manier bereikbaar of betrokken. Soms spelen taalbarrières mee, andere werktijden of verschillen in verwachtingen rondom school en opvoeding.' 

Ook merkt ze bijvoorbeeld dat ouders soms wel willen komen, maar simpelweg niet kunnen. 'Als je een afspraak plant om 17.00 uur en iemand komt net van werk of zit nog op werk, dan is dat heel lastig.' Volgens haar ligt het risico dan op de loer dat scholen verkeerde conclusies trekken. 'Dan kun je denken: ouders zien het belang niet. Maar het gaat er juist om dat je als school ziet in welke situatie ouders zitten.' Juist daarom probeert de school steeds te kijken welke omstandigheden meespelen voordat conclusies worden getrokken over betrokkenheid van ouders. 

Ook culturele verschillen spelen een belangrijke rol. Manon herkent dat vanuit haar ervaring op de internationale schakelklassen (ISK). 'In Nederland is het best gebruikelijk dat ouders zichtbaar betrokken zijn bij school. Maar in sommige culturen geldt veel meer: school is school en thuis is thuis. Niet omdat ze niet betrokken zijn, maar omdat dat is hoe het voor hen werkt.' Volgens Jantien vraagt dat van professionals dat zij zich bewust zijn van hun eigen perspectief. 'Als je die verschillen niet kent, vul je het vanuit je eigen bril in.' 

'We doen het samen' 

Niet iedere professional vindt het vanzelfsprekend of makkelijk om contact op te nemen met ouders. Vooral nieuwe docenten vinden dat soms spannend, merkt Manon. Een collega die dit schooljaar begon, vertelde bijvoorbeeld dat op haar vorige school al het contact met ouders via de teamleider liep. 'Ik snap dat je het spannend vindt', zei Manon tegen haar. 'Maar ga het maar gewoon doen. Niet vanuit: uw kind heeft dit fout gedaan. Maar: ik zie dit gebeuren, ik maak me zorgen en ik wil grotere problemen voorkomen. Ik denk dat ik u daar goed bij kan gebruiken, want u kent uw kind het beste.'  

Volgens Manon helpt het wanneer ouders merken dat school samen met hen wil nadenken over wat een leerling nodig heeft. Inmiddels, vertelt ze, voert de collega die gesprekken zonder moeite. 'Het is ook een kwestie van gewenning en doen, doen, doen.' 

Ook vraagt het volgens de school dat professionals zich bewust zijn van hun eigen emoties en communicatie. Zo volgde het team trainingen in geweldloos communiceren. 'Als je boos bent als er iets gebeurt, moet je heel even wachten voordat je gaat bellen', zegt Manon. 'Dat helpt gewoon niet.' Juist wanneer gesprekken spannend of emotioneel worden, moet je volgens haar eerst erkenning geven aan het perspectief van ouders. Zo was er eens een boze ouder die onverwacht op school verscheen. 'Door eerst te benoemen dat de ouder opkwam voor zijn kind, lukte het om samen verder te praten over hoe het contact de volgende keer rustiger kon verlopen.' 

Professionals moeten voortdurend afwegen wanneer zij vooral luisteren, wanneer zij adviseren en wanneer zij grenzen stellen. 'Je begeeft je soms op glad ijs', zegt Manon over gesprekken rond bijvoorbeeld telefoongebruik of opvoedvragen. 'Maar ondertussen voer je het gesprek wel.' Voor Jantien draait samenwerken met ouders uiteindelijk om samen zoeken naar wat een leerling nodig heeft. 'We doen dit samen met elkaar. U vanuit thuis, met uw visie op uw kind, en wij vanuit school. Waar vinden we elkaar? Waar is misschien nog ondersteuning of sturing nodig?' 

Het moet ook in de school zitten 

Volgens de school werkt samenwerken met ouders alleen wanneer die visie breed gedragen wordt binnen de organisatie. Het moet zichtbaar zijn in hoe medewerkers samenwerken, met ouders communiceren en ondersteuning organiseren. 'Het zit in onze vezels. Bijna in het DNA van de school', zegt Manon. Volgens haar bouw je zo'n cultuur niet vanzelf op. 'Daar gaan jaren overheen. Je draagt het uit, maar je maakt het ook samen.' 

Die manier van werken vraagt volgens Jantien ook om tijd en ruimte voor contact met ouders. 'Als je elke middag in een vergadering zit, heb je na half vier geen tijd meer om ouders te bellen.' 

Daarnaast organiseert de school de ondersteuning bewust zo dat mentoren snel kunnen schakelen met collega's. De Bossche Vakschool werkt met een groot ondersteuningsteam, met onder meer een brugfunctionaris, jongerenwerk en schoolmaatschappelijk werk. Daardoor kan de school sneller meedenken wanneer leerlingen of gezinnen extra ondersteuning nodig hebben.  

Volgens Manon zit juist in die gezamenlijke aanpak veel winst. 'Op het moment dat je samen om zo'n kind heen gaat staan, ga je positieve verandering merken. De extra stap die collega's daarin zetten, daar zit de grootste winst.' 

'Wij zorgen voor jou en jij voor ons' 

Tegelijkertijd brengt deze manier van werken ook dilemma's met zich mee. Hoe ver ga je als school in het ondersteunen van gezinnen? Wanneer help je een ouder verder en wanneer neem je te veel over? Volgens Jantien verschillen collega's daar soms ook in. 'De een gaat daarin verder dan de ander.' 

Ook verandert de samenwerking met ouders naarmate leerlingen ouder worden. De school probeert ouders betrokken te houden, maar wil hen ook helpen hun kind stap voor stap meer los te laten. 'We willen ouders ook het vertrouwen geven in hun kind en in zichzelf dat ze hun kind kunnen loslaten', zegt Jantien. 

Uiteindelijk draait het volgens Jantien om het bouwen van een community. 'Wij zorgen voor jou en jij voor ons. Dat betekent dat we elkaar steunen als het moeilijk gaat, maar ook als het juist goed gaat.'