Com-groepen: nihilistisch en sadistisch geweld in anonieme chatgroepen

Wat wordt bedoeld met nihilistisch geweld?

Nihilisme is een filosofische denkrichting die ervan uitgaat dat het leven geen vaste betekenis of waarde heeft. Ofwel: 'niets doet ertoe'. Deze denkrichting heeft op zichzelf niets te maken met geweld. 

De term nihilistisch geweld wordt gebruikt om aan te geven dat het geweld geen doel, boodschap of ideologische motivatie heeft. Het draait uitsluitend om het geweld zelf: het schokeffect, de schade die het veroorzaakt, de aandacht of het gevoel van macht dat het kan opleveren.

Dit verschilt van andere vormen van extremisme, zoals politiek of religieus extremisme, waarbij het geweld wordt ingezet om een overtuiging uit te dragen of een doel te bereiken.

Wat wordt bedoeld met sadistisch geweld?

Sadistisch geweld gaat over het bewust veroorzaken of bekijken van pijn, vernedering of angst, waarbij het lijden van een ander het doel is. Sadistisch geweld verschilt van nihilistisch geweld doordat het geweld juist wél een doel heeft: het veroorzaken van lijden. 

Wat zijn Com-groepen?

The Com is een verzamelnaam voor besloten online chatgroepen waar beelden van extreem geweld, zelfbeschadiging, vernedering en seksueel misbruik worden gedeeld. Deze chatgroepen bevinden zich op platforms zoals Discord en Telegram en zijn vaak niet zichtbaar voor buitenstaanders.

Binnen Com-groepen worden leden aangespoord en gechanteerd om zichzelf en later ook anderen pijn te doen en daar beeldmateriaal van te delen. Voorbeelden van Com-groepen zijn 764, No Lives Matter en Maniacs Murder Cults.

Hoe werken Com-groepen?

Com-groepen hebben vaak een eigen cultuur, regels en rangorde. Binnen de hiërarchie draait veel om status: jongeren die extreem, gewelddadig of schokkend materiaal delen, krijgen vaak meer aanzien. Hoe heftiger de content, hoe hoger de positie binnen de groep. Daardoor voelen sommige jongeren druk om steeds extremere beelden te maken of door te sturen. Ook worden sommige jongeren gechanteerd.

Jongeren die aanvankelijk slachtoffer zijn van chantage of manipulatie, kunnen gaandeweg zelf anderen gaan aansturen of opdrachten doorgeven. Dit gebeurt niet omdat zij dat willen, maar omdat de sociale druk, gewenning aan extremiteit en de behoefte om bij de groep te horen hen steeds verder meesleuren.

Wie niet meedoet, loopt het risico op uitsluiting of bespotting of om opnieuw onder druk te worden gezet. De schaamte of angst dat gedeelde informatie wordt verspreid, maakt het extra moeilijk om hulp te vragen of de groep te verlaten.

Hoe komen kinderen en jongeren in Com-groepen terecht?

De meeste kinderen en jongeren komen niet direct in aanraking met Com-groepen. Vaak worden ze benaderd via online platforms zoals Discord, Minecraft of Roblox, waar ze met vreemden kunnen gamen en chatten. Wat begint als een onschuldig gesprek, kan snel uitgroeien tot een vertrouwensband. Zo krijgt een kind bijvoorbeeld veel complimenten en aandacht, wordt er hulp geboden bij een game of worden gratis items gegeven. Zodra het vertrouwen is opgebouwd, worden ze aangespoord persoonlijke gegevens of foto's te delen. Dit materiaal wordt vervolgens gebruikt om hen te chanteren en hen Com-groepen in te trekken. Dit is vergelijkbaar met grooming en ronselmethodes. 

Niet alleen via games, maar ook in online zelfhulpgroepen worden kinderen en jongeren benaderd. Groepen over persoonlijke problemen, zoals eetstoornissen, zelfbeschadiging of depressie, trekken kinderen in een kwetsbare positie aan die zich eenzaam of onbegrepen voelen. Daardoor zijn zij makkelijker te beïnvloeden.

Waarom blijven sommige jongeren in Com-groepen?

Wanneer jongeren eenmaal in een Com-groep terecht zijn gekomen, is het vaak moeilijk om er weer uit te stappen. Chantage speelt hierbij een belangrijke rol: gedeeld beeldmateriaal of persoonlijke informatie kan worden gebruikt om druk uit te oefenen en deelname af te dwingen. Tegelijkertijd zijn er ook kinderen en jongeren die gaandeweg zelf actiever worden. Zij gaan steeds heftiger beeldmateriaal maken of delen, en sommigen benaderen op hun beurt weer anderen. Hoe kan dit?

Status, erkenning en erbij horen

Status en erkenning sluiten aan bij de behoefte van kinderen en jongeren om gezien te worden en ergens bij te horen. Vooral jongeren die zich eenzaam, buitengesloten of onzeker voelen kunnen hierdoor het gevoel krijgen dat ze betekenis hebben binnen de groep.

Voor sommige kinderen en jongeren ontstaat een afhankelijkheidsrelatie. De aandacht die ze binnen de groep ervaren, kan een belangrijk onderdeel van hun zelfbeeld worden. Om deze verbinding te behouden en hun positie in de hiërarchie te versterken, kunnen ze zelf mee gaan doen. De behoefte om erbij te horen en gezien te worden is dan sterker dan hun twijfel of ongemak.

Gewenning en emotionele uitlaatklep

Door herhaalde blootstelling aan extreem beeldmateriaal verschuift wat als 'normaal' wordt ervaren. Wat in eerste instantie schokkend is, kan na verloop van tijd minder heftig aanvoelen. Voor sommige jongeren werkt het bekijken of delen van dit materiaal bovendien als een tijdelijke uitlaatklep voor frustratie, verdriet of verveling, of als een manier om tijdens gevoelens van leegte of depressie toch iets te voelen.

In Com-groepen wordt vaak gebruikgemaakt van specifieke begrippen. Hieronder worden de belangrijkste uitgelegd.

Hoe groot is dit probleem in Nederland?

De politie en het Openbaar Ministerie melden inmiddels dat Nederlandse kinderen en jongeren in aanraking zijn gekomen met extremistisch geweld in online Com-netwerken. We weten niet precies hoeveel kinderen en jongeren betrokken zijn. Maar het beeld dat tot nu toe bij de politie bekend is, wijst op een kleine, maar zorgwekkende groep.

De meeste kinderen en jongeren komen waarschijnlijk nooit in aanraking met deze groepen. Het gaat om een kleine, maar zorgwekkende groep gebruikers, vaak jong en sociaal kwetsbaar. Wel is duidelijk dat de online leefwereld steeds meer extreme of schokkende beelden bevat. Kinderen en jongeren kunnen daarmee geconfronteerd worden via sociale media, games of chatplatforms. Ook als ze hier niet actief naar zoeken. Zulke beelden kunnen verwarrend of schadelijk zijn. Meer info lees je op de pagina Heftige online beelden: wat kun je als ouder doen?

Vragen of zorgen over Com-groepen

Wanneer je vermoedt dat een kind betrokken raakt bij schadelijke online groepen, een kind online onder druk wordt gezet of online grensoverschrijdend gedrag ervaart, kun je deze stappen overwegen:

• Bewaar bewijs van wat er online gebeurt. Offlimits legt uit hoe je dit kunt doen.
• Meld wat er speelt, bijvoorbeeld bij:
  • Politie (0900-8844).
  • De hulplijn van Offlimits: voor advies en ondersteuning bij online grensoverschrijdend gedrag.
  • Meldpunt van Offlimits wanneer seksueel beeldmateriaal van minderjarigen wordt gedeeld.
• Zoek hulp via een professional, zoals een jeugdwerker, huisarts of psycholoog.
• Chat met FIER: je kunt hier anoniem je verhaal delen met een hulpverlener. Deze chat is voor álle leeftijden. De medewerkers luisteren naar je verhaal, geven jou informatie en helpen je als je dat wilt.
• Bij het Landelijk Steunpunt Extremisme (LSE): voor laagdrempelig advies wanneer je twijfelt of een kind wordt beïnvloed door extremistische of radicaliserende online invloeden. Ze helpen je om te begrijpen wat er speelt en welke stappen je eventueel kunt zetten. (088 – 20 80 080, info [at] hetlse.nl (info[at]hetlse[dot]nl)) Ook hebben ze een handreiking uitgebracht over Com-groepen.

Meer informatie

Zembla: Sadisten in de chat

Onderzoeksjournalistiek programma dat een aflevering heeft gemaakt over hoe afgeschermde chatgroepen jongeren aanzetten tot sadistisch geweld, waaronder mishandeling en zelfbeschadiging.

Zembla (NPO Start)

NPO3: Like voor een lijk

In deze documentaire duikt Gwen van der Zwan in de wereld van gore-video's en online geweldsculturen onder jongeren. Een indringende blik op hoe schokkende content status kan opleveren.

Like voor een lijk (NPO3)

Trendsein

Trendsein deelt actuele inzichten over online trends, jongerencultuur en digitale risico's via hun website en LinkedIn-pagina. Handig om op de hoogte te blijven van nieuwe fenomenen.

LinkedIn-pagina Trendsein