Van een oza terug naar school

Het oza en het vervolg

Een onderwijs-zorgarrangement (oza) is een geïntegreerd aanbod van onderwijs en jeugdhulp, speciaal voor leerlingen die onderwijs- en zorgondersteuning nodig hebben. Voor een oza brengen ouders, school en jeugdhulp samen in kaart welke ondersteuning de leerling nodig heeft op verschillende leefgebieden. Omdat de ontwikkeling op school daarin centraal staat, is het belangrijk dat iedereen tijdens het oza meedenkt over het vervolg.

Dat is nodig in vier fasen:

1. bij de overgang van school naar het oza
2. tijdens het oza
3. bij de overgang naar de volgende bestemming in het onderwijs
4. op de volgende bestemming in het onderwijs

Bij de overgang van school naar oza

In deze fase is het belangrijk om te zorgen voor:

Afspraken over verantwoordelijkheden van de school van herkomst

De school van herkomst kan belangrijke informatie geven voor een integrale analyse en daarop aansluitende doelen. Bijvoorbeeld wat de leerling moet kunnen om weer op de eigen school verder te kunnen. Als dat doel niet realistisch is, kan de school adviseren over een ander passend perspectief. Bijvoorbeeld een leerwerktraject, mbo-entree-opleiding of behandel- of dagbestedingstraject.

De jongere blijft tijdens het oza ingeschreven op de eigen school. Zo blijft de school betrokken en verantwoordelijk voor terug- of vervolgplaatsing en onderwijscontinuïteit. Dat maakt het ook makkelijker om te bespreken hoe een deel van het onderwijsprogramma op de school van herkomst kan worden gevolgd.  

Goede informatieoverdracht, multidisciplinair overleg en regie

• Heldere afspraken over het tijdig delen van informatie voordat het oza begint, helpen bij het maken van een integraal plan. En bij het stellen van realistische doelen. De informatie die wordt overgedragen, gaat niet alleen over de onderwijsvoortgang. Het gaat ook over de sociaal-emotionele ontwikkeling, de omgang met medeleerlingen en leerkrachten, het verloop van de contacten met ouders of de didactische en pedagogische ondersteuning.
• In het multidisciplinair overleg wordt tijdens het hele proces, van intake tot uitstroom, alle informatie gedeeld en besproken hoe het gaat met de gestelde doelen en resultaten. Dit bevordert een gecoördineerde aanpak, inzicht in wat de leerling nodig heeft en kan, en een goede voorbereiding op de overgang naar het oza. In dit overleg wordt duidelijk afgesproken wie de regie heeft over het hele proces en de afstemming met alle partijen.
• Omdat een oza onderdeel is van een doorgaand onderwijsproces met meerdere betrokken partijen, is goede regie nodig. Een regisseur zorgt ervoor dat iedereen de afspraken nakomt en met elkaar samenwerkt. Die regisseur is bij voorkeur een professional die al betrokken is bij de leerling. En met instemming van de partners in het multidisciplinair overleg de regietaken op zich neemt.

Tijdens het oza

Zit een leerling eenmaal in een oza, dan zijn twee dingen belangrijk om de overgang naar de volgende bestemming in het onderwijs zo goed mogelijk te laten verlopen:  

Zo vroeg mogelijk een helder en passend perspectief opstellen

Voor alle betrokkenen is het belangrijk zo vroeg mogelijk te weten of terugkeer naar de school van herkomst mogelijk en wenselijk is. Hoe eerder dat duidelijk is, hoe meer houvast de leerling heeft om gericht aan de doelen voor terugkeer te werken. Voor de school van herkomst betekent dit dat die de terugkeer van de leerling daadwerkelijk kan gaan voorbereiden.

Wordt een andere school of een leerwerktraject overwogen? Dan wordt zo vroeg mogelijk met collega's van de nieuwe school contact gelegd om afspraken te maken over de overstap, de duur en de ondersteuning van het oza. Vaak kost de overstap meer tijd omdat de leerling zich moet voorbereiden op een onbekende situatie. Wat de overstap makkelijker kan maken, is aansluiten op het lesmateriaal en de toetsen van de vervolgschool, zoals is vastgelegd in hun Programma van Toetsing en Afsluiting (PTA). Ook kan de leerling voorbereid worden op de omgangsvormen en regels op de vervolgschool.

Aansluiting onderwijs op vervolgschool of leerwerktraject

Belangrijk is dat het team van het oza een realistisch beeld heeft van de mogelijkheden van de scholen en leerwerktrajecten binnen het samenwerkingsverband. En dat het team investeert in goede samenwerkingsrelaties voor een passende match en de juiste verwachtingen bij de leerling en de vervolgscholen.

Bij de match is een belangrijke vraag of de leerlingen de vaardigheden die zijn geleerd binnen het oza kan meenemen naar de vervolgschool. Dat is niet altijd goed in te schatten. Oriëntatie bij een mogelijke vervolgschool kan veel duidelijkheid geven, zowel voor de leerling, de school als het oza. Kan de vervolgschool naast het onderwijs ook voorzien in juiste ondersteuning, eventueel in samenwerking met een partner vanuit jeugdhulp of onderwijs?

Bij de overgang naar de volgende bestemming in het onderwijs

Voor de overgang van het oza naar de vervolgplek gelden de volgende aandachtspunten:

Het moment van doorstroom

Het is belangrijk om het doorstroommoment naar een vervolgschool strategisch te kiezen. Bijvoorbeeld door rekening te houden met kennismakingsweken, vakanties, PTA vanaf het derde onderwijsjaar of examenperiodes. Meestal is het makkelijker om over te stappen aan het begin van het schooljaar omdat dan iedereen opnieuw in de klas begint. Oriënteren voor de zomervakantie helpt de leerling om alvast een beeld te krijgen van hoe het er aan toe gaat op de vervolgschool.

De fasering van de overgang in samenwerking met de vervolgschool

• Door een flexibele overgangsperiode kan de leerling geleidelijk wennen aan het nieuwe schoolsysteem, het ritme en de klasomgeving. Dit kan helpen om eventuele spanningen te verminderen die een nieuwe omgeving oproept. Zeker als een mentor de leerling hierin steunt.
• Een overdrachtsceremonie waarbij de leerling en de ouders kennis kunnen maken met de nieuwe schoolorganisatie en leraren kan de overgang vergemakkelijken. De leerling kan dat zelf voorbereiden door bijvoorbeeld een korte pitch over zichzelf te geven in de klas of in het schoolteam.
• Een zogenaamde 'warme overdracht' houdt in dat de ontvangende school de tijd neemt om de leerling te leren kennen, zicht te krijgen op wat die nodig heeft en een goede overstap voor te bereiden. De leerling en de begeleider van het oza kunnen het gesprek hierover samen voorbereiden en voeren.
• Zo nodig kan de begeleider van het oza nog voor een langere periode betrokken blijven voor advies en overleg. Voor een goede integrale ondersteuning is het belangrijk dat alle betrokken professionals elkaars werelden kennen en elkaars taal begrijpen. Lees ook Interprofessioneel samenwerken in onderwijs en jeugdhulp.

Op de volgende bestemming in het onderwijs

Een goede zorgstructuur en voldoende aandacht voor de leerling op de vervolgschool of in het leerwerktraject zijn belangrijk. Bij voorkeur kan de leerling terecht bij een vaste contactpersoon die begrip, interesse en geduld toont. Die contactpersoon volgt ook hoe het met de leerling gaat, evalueert de voortgang en kan aanvullende afspraken binnen de school maken. Zowel over het onderwijs als de ondersteuning.

De contactpersoon signaleert op gedrag, verzuim, welbevinden en bespreekt dit met de leerling, de schoolleider en collega's. Ook draagt de contactpersoon eraan bij dat het schoolteam en de medeleerlingen begrijpen wat de behoeften van de leerling zijn. En hoe ze het beste kunnen ondersteunen bij de overgang.

De rol van het samenwerkingsverband

Optimale samenwerking binnen het onderwijs tijdens en na het oza voorkomt breuken in de schoolloopbaan en schooluitval. Oza's zijn onderdeel van het passend en dekkend aanbod van het samenwerkingsverband. Daaronder valt ook de overstap van een oza naar een vervolgschool of leerwerktraject.