Samen verder komen bij complexe vragen in kleinschalig verblijf

Zoeken naar kennis én uitwisseling 

Esther kreeg als actieonderzoeker bij Jeugdx via een subsidie van ZonMw de opdracht om praktijkvraagstukken te onderzoeken. 'Onderzoek doen kende ik inmiddels een beetje, maar de jeugdzorg nog niet zo goed', vertelt ze. 'Dus ik ben heel bewust gaan zoeken: waar haal ik kennis op, en met wie kan ik die delen?' 

Jeugdx is een relatief jonge organisatie die kleinschalige woonvoorzieningen biedt, met groepen van vier tot zes jongeren. 'Dat roept allerlei vragen op', zegt Esther. 'Juist omdat we nog volop in ontwikkeling zijn, heb je niet op alles meteen een antwoord.' 

'Collega's hebben niet altijd de tijd of ruimte om aan een netwerk deel te nemen. Die ruimte heb ik wel. Daardoor kan ik kennis ophalen en die weer terugbrengen naar de organisatie.' Daarmee vervult ze een verbindende rol tussen praktijk en onderzoek. 

'Ik zie mezelf als een schakel'

Die verbindende rol krijgt in de praktijk vorm wanneer Esther de inzichten uit het leernetwerk binnen Jeugdx deelt. 'Ik zie mezelf echt als een schakel: ik ontmoet mensen en hoor ideeën in het netwerk, en probeer die weer te koppelen aan collega's in de organisatie.' 

Om die kennis toegankelijk te maken, bouwde ze een intern archief op. 'Ik heb een map gemaakt van alle bijeenkomsten. Ik kom vaak geïnspireerd terug uit het leernetwerk, maar niet alles is meteen relevant. Daarom bewaar ik het, omdat het later alsnog waardevol kan zijn.' Collega's hebben toegang en kunnen er zelf in terugzoeken. 'Ik geef altijd een terugkoppeling na een bijeenkomst, maar het hoeft niet direct iets op te leveren. Soms denkt iemand later: hier heeft Esther iets over gedeeld, laat ik dat er nog eens bij pakken.'

Samen zoeken naar antwoorden 

Binnen Jeugdx speelde bijvoorbeeld de vraag of ouders kunnen blijven logeren op locatie, wanneer een jongere nog niet naar huis kan. 'Dat klinkt misschien logisch, maar daar zitten veel implicaties aan', vertelt Esther. 'Zoals welke regels hiervoor gelden en hoe dit zit met verzekering en aansprakelijkheid.' 

Ze bracht het vraagstuk in tijdens een bijeenkomst van het leernetwerk. 'Dan ga je in gesprek met anderen: zijn er organisaties die dit al doen, en waar lopen zij tegenaan?' Die uitwisseling leverde nieuwe inzichten op. 'Je hoort dingen waar je zelf nog niet aan had gedacht, bijvoorbeeld wat het doet met de dynamiek in een groep. Want een ouder komt dan mee ontbijten en is aanwezig in de groep.' Voor Jeugdx was dat aanleiding om het idee voorlopig te parkeren. 'We hebben het niet helemaal losgelaten, maar wel besloten dat we hier eerst meer over willen uitzoeken.' 

Ruimte maken voor een lastig gesprek 

Een moment waarop het leernetwerk direct iets in beweging zette, was rondom het thema seksualiteit. 'Tijdens een themabijeenkomst ging het over hoe je dit bespreekbaar maakt', vertelt Esther. Dat werkte door binnen Jeugdx. 'Er ontstond langzaam ruimte in het team om te erkennen dat het onderwerp soms ongemakkelijk is, en dat dat gevoel er mag zijn. Het hoeft ook niet zo te zijn dat iedereen er even goed in is, als het maar ergens geborgd wordt.'   

Wat haar vooral bijbleef, was het besef hoe belangrijk dit onderwerp is binnen kleinschalige verblijfsvoorzieningen. 'De seksuele ontwikkeling van deze jongeren staat vaker onder druk, en begint vaak op jongere leeftijd dan gemiddeld. We zien dat seksualiteit soms wordt ingezet om erbij te horen of om aardig gevonden te worden. Juist daarom is het belangrijk om het onderwerp vroeg en op een passende manier bespreekbaar te maken. Dan kun je jongeren helpen begrijpen dat het iets is wat je zelf wilt, en niet iets wat je geeft om geaccepteerd te worden. Daar moeten we dus bewust tijd en aandacht aan besteden.' 

Van inzicht naar concrete stappen 

Het leernetwerk bood daarin ook praktische handvatten. 'Ga het gesprek niet aan in een formele setting, tegenover elkaar, maar juist in alledaagse momenten, zoals tijdens het afwassen. Dat maakt het laagdrempeliger.'  

Binnen Jeugdx leidde dit tot concrete stappen. 'We hebben iemand aangesteld die het thema seksualiteit verder oppakt en uitwerkt voor de teams. Het onderwerp stond al op de agenda, maar door het leernetwerk kwam er meer ruimte om het echt vast te pakken.' Volgens Esther is dat vaak hoe het werkt: 'Het landt het best als er al een haakje is in je organisatie. Dan kun je vanuit het netwerk versterken wat er al speelt.' 

Het belang van een netwerk 

Volgens Esther zit de waarde van het leernetwerk ook in de contacten die je opdoet. 'Je ontmoet mensen die weer andere mensen kennen. Zo wordt je wereld steeds groter en krijg je sneller toegang tot de juiste kennis en ondersteuning.' 

Dat merkte ze ook toen binnen Jeugdx vragen speelden rondom suïcidaliteit. Tijdens een themabijeenkomst hoorde ze over een ervaringsdeskundige die juist in de avonduren beschikbaar is voor professionals. 

'Dat is precies het moment waarop suïcidaliteit vaak speelt, terwijl er dan juist minder ondersteuning beschikbaar is', vertelt ze. 'Als professional weet je soms even niet wat je moet doen. Dan helpt het enorm dat je iemand kunt benaderen die vanuit ervaring kan meedenken.' 

Dat soort contacten kunnen direct verschil maken in de praktijk. 'Het helpt je echt verder op momenten dat je er zelf niet uitkomt.' 

'Het levert je echt iets op' 

Voor organisaties die twijfelen om zich aan te sluiten, heeft Esther een duidelijke boodschap. 'Het is die tweeledigheid die het waardevol maakt. Je krijgt de ruimte om vraagstukken uit je eigen organisatie in te brengen, én om ideeën op te doen die je weer meeneemt.' 

Ze begrijpt dat tijd een drempel kan zijn, maar ziet het anders. 'Het kost tijd, maar het levert je echt iets op. Omdat je sneller verder komt met complexe vraagstukken.' Volgens haar ligt daar ook een rol voor organisaties. 'Geef mensen de ruimte om hieraan deel te nemen. En zorg dat ze wat ze ophalen ook weer terugbrengen naar de organisatie. Zo gaat de kennis ook echt leven binnen je organisatie.'