Signalen van kindermishandeling herkennen

Wat zijn de signalen van kindermishandeling?

Een signaal is een teken dat er mogelijk iets aan de hand is. Je ziet of hoort iets of je hebt een niet-pluis gevoel en maakt je daardoor zorgen. 

Je merkt bijvoorbeeld dat het gedrag van een kind verandert ten opzichte van wat je gewend bent, doordat het vaker stil, angstig of teruggetrokken is. Het kind is te dun gekleed in de winter of het vertelt je over een gebeurtenis waar je je zorgen over maakt. Ook kun je een moeilijk te omschrijven onderbuikgevoel hebben tijdens interactie met het kind. De verklaring voor zo'n signaal kan kindermishandeling zijn. 

Signalen van het slachtoffer zijn tekenen die je kunt merken aan gedrag, aan het lichaam, iemands lichaamstaal of hoe iemand zich voelt.  

Je kunt je ook zorgen maken om kinderen die slachtoffer zijn van huiselijk geweld, omdat je signalen opmerkt bij ouders. Je vermoedt bijvoorbeeld dat er sprake kan zijn van een geweldplegende ouder of dat er geweld plaatsvindt tussen partners. Een geweldplegende ouders gedraagt zich bijvoorbeeld negatief of dwingend tegenover het kind of troost het kind niet bij pijn of verdriet. Partnergeweld is iedere vorm van fysiek, seksueel, psychisch of economisch geweld tussen partners. 

Hulpmiddelen bij signaleren

Er zijn veel signalen die kunnen wijzen op kindermishandeling. 

De Signalenkaart is een hulpmiddel om signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling in kaart te brengen. Deze kan helpen een vermoeden van kindermishandeling te onderbouwen, niet om kindermishandeling te 'bewijzen'. Vrijwel alle genoemde signalen kunnen namelijk een andere oorzaak hebben. En de lijsten zijn nooit volledig. 

Daarentegen zijn er ook kinderen waaraan niet of nauwelijks valt op te merken dat ze slachtoffer zijn van huiselijk geweld of kindermishandeling. Als er geen signalen zijn, wil dat niet zeggen dat er niets aan de hand is. Ga bij een onderbuikgevoel in zo'n geval dus af op je intuïtie en je professioneel vakmanschap en onderzoek de situatie. 

Voor het inschatten van de veiligheid en toekomstige veiligheid van kinderen zijn er verschillende instrumenten in de databank Instrumenten. 

Bij hulp aan volwassenen die ook ouders zijn, wordt professionals gevraagd een kindcheck te doen. De kindcheck is onderdeel van het in kaart brengen van signalen. Op Augeo.nl  lees je meer over de kindcheck. 

Voor professionals in het onderwijs

Onderwijsprofessionals zien kinderen dagelijks op school en pikken veel signalen op. Deze brochures geven houvast bij het werken volgens de meldcode:

• Kindermishandeling zien en samen aanpakken (primair onderwijs)
• Kindermishandeling zien en samen aanpakken (voortgezet onderwijs)

Voor professionals in jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdgezondheidszorg

Professionals in de jeugdhulp en jeugdbescherming kunnen de Richtlijn Kindermishandeling voor jeugdhulp en jeugdbescherming gebruiken.

Voor professionals in de jeugdgezondheidszorg is er een Richtlijn Kindermishandeling.

Voor medisch professionals

Voor de afdelingen Spoedeisende hulp van ziekenhuizen en huisartsenposten is er de Richtlijn Signalering Kindermishandeling in de spoedeisende medische zorg.

Voor verloskundigen zijn er ook instrumenten voor vroegsignalering beschikbaar, zoals de ALPHA-NL. Die helpt verloskundigen bij het signaleren van mogelijk ongunstige opgroei-omstandigheden voor kinderen.

Wees je bewust van de valkuil van ongeloof

Kindermishandeling komt meer voor dan veel mensen denken. Vaak denken mensen dat ze iets niet goed gezien of gehoord hebben. Je komt daarbij je eigen weerstand tegen en probeert misschien te verklaren waarom het niet waar zal zijn. Dit wordt ook wel de valkuil van ongeloof genoemd en dat is heel menselijk. Het is goed om je bewust te zijn van deze valkuil, en deze zoveel mogelijk te voorkomen. Blijf bij zorgen en twijfel aanwezig en bereikbaar voor het kind. Die nabijheid kan helpen jou in vertrouwen te nemen.  

In het videocollege Onbestaanbaar waar legt orthopedagoog Aafke Scharloo uit hoe professionals kunnen omgaan met de valkuil van ongeloof, specifiek bij signalen van seksueel misbruik.

Ik heb de signalen in kaart gebracht. Wat kan ik nu doen? 

Een situatie waarin je vermoedens hebt van kindermishandeling kan ingewikkeld zijn. Betrek er daarom andere professionals bij. Dat kan helpen om de situatie beter te duiden. Als je je zorgen maakt over de veiligheid van het kind is het daarnaast belangrijk om met kind en ouders hierover in gesprek te gaan. Dat kan lastig zijn. Voor aandachtspunten en tips over hoe je dat kunt doen, lees je meer op de pagina's Hoe praat ik met een kind over vermoedens van kindermishandeling? en Hoe praat ik met ouders over kindermishandeling?