Hoe betrek je jongeren die afhaken bij formele participatie?

Jongeren voelen zich meer betrokken dan vaak gedacht

Veel jongeren hebben momenteel weinig vertrouwen in de overheid en de politiek. Dat is terug te zien in de verminderde deelname aan institutionele participatie: formele en traditionele manieren van invloed uitoefenen. Bijvoorbeeld stemmen, lid worden van een politieke partij, inspreken bij de gemeenteraad of plaatsnemen in een jongerenraad. 

Toch betekent deze afname niet dat jongeren zich niet betrokken voelen bij wat er speelt in de samenleving. Integendeel, veel jongeren maken zich actief zorgen over thema's die hen direct raken. Zoals klimaat, woonzekerheid en studiefinanciering. Uit een peiling van UNICEF blijkt dat 33 procent van de minderjarigen zich zorgen maakt over het klimaat en 36 procent over het woningtekort.  

Waarom doen jongeren minder mee aan institutionele participatievormen? 

De verminderde deelname van jongeren aan institutionele participatie heeft niet alleen te maken met minder vertrouwen in de overheid en politiek, maar ook met de vorm. Jongeren ervaren weinig aansluiting, omdat deze vormen zijn ingericht vanuit volwassen logica: met vaste procedures, beleidsmatige taal en vooraf bepaalde kaders. Bij institutionele participatie worden jongeren bovendien regelmatig gevraagd om feedback te geven op al uitgewerkte plannen, in plaats van mee te denken aan het begin van het proces. Dit kan bij hen het gevoel oproepen dat ze niet serieus worden genomen. 

Ook politiek zelfvertrouwen speelt een grote rol: het geloof van jongeren dat zij daadwerkelijk invloed kunnen uitoefenen, er naar hen geluisterd wordt en ze hun kennis en vaardigheden kunnen inzetten. Jongeren die minder zelfvertrouwen of ervaring hebben met formele omgevingen, haken sneller af bij de standaard gemeentelijke participatievormen.

Hoe participeren jongeren wél?  

Een formele jongerenraad trekt vaak actieve en politiek zelfverzekerde jongeren aan. Deze participatievorm is daarom vaak niet voldoende om een brede en diverse groep jongeren te bereiken. Als je andere groepen wil bereiken, vraagt dat om andere participatievormen. 

Jongeren komen liever in actie rond concrete, urgente vraagstukken, in plaats van zich langdurig te verbinden aan instituties of gemeenten. Ze doen dit steeds vaker via alternatieve participatievormen, zoals sociale media, demonstraties, stakingen, buurtinitiatieven of bewuste keuzes in hun dagelijks leven. Ook creatieve vormen, zoals muziek, kunst en graffiti zijn manieren om hun maatschappelijke betrokkenheid te uiten. Dit wordt ook wel 'non-institutionele participatie' of 'straatpolitiek' genoemd. Jongeren maken hier aantoonbaar vaker gebruik van dan van formele kanalen.  

Hoe sluit je als beleidsmaker beter aan bij de leefwereld van jongeren?  

Als gemeenten vasthouden aan traditionele participatievormen, bestaat het risico dat ze veel jongeren structureel buitensluiten. Maak participatie daarom laagdrempelig, flexibel en toegankelijk voor diverse groepen. Laat jongeren meebepalen hoe, waar en wanneer ze willen participeren. Daarmee sluit je beter aan bij hun interesses en behoeften. Laat daarnaast duidelijk zien wat er met hun ideeën gebeurt. Jongeren moeten ervaren dat hun bijdrage ertoe doet en daadwerkelijk invloed heeft.  

Omdat jongeren zich minder snel langdurig aan politieke instituties binden, werkt tijdelijke of themagerichte betrokkenheid vaak beter. Sommige gemeentes bieden jongeren de mogelijkheid om projectmatig aan te haken bij onderwerpen die hen op dat moment aanspreken. 

Je hoeft jongeren ook niet altijd naar het gemeentehuis te halen. Sluit aan bij wat zij al doen en waar ze actief zijn. Bezoek een kleinschalige demonstratie, volg wat jongeren op sociale media delen en ga het gesprek aan in hun leefwereld. Daar begint echte aansluiting en invloed. 

Meer informatie

Hoe betrek je als gemeente een diverse groep kinderen en jongerenHoe kies je de juiste werkvorm om jongeren bij beleid te betrekken?