Wat werkt tegen jeugdcriminaliteit in jouw gemeente?

Een bredere visie op veilig opgroeien

Gemeentelijk beleid werkt het beste als je een goed beeld hebt van de problemen in jouw regio. Zo kun je gericht inzetten op wat jongeren echt nodig hebben, passende interventies kiezen en monitoren of het helpt. Dit zijn belangrijke stappen om jeugdcriminaliteit op de lange termijn te voorkomen en terug te dringen. Zo'n aanpak maakt deel uit van een bredere visie op veilig opgroeien, waarin ook wordt ingezet op een stevige pedagogische basis en samenhang tussen plannen en doelen.

Wat speelt er in jouw regio?

Als gemeente kun je pas goed aan de slag met een aanpak tegen jeugdcriminaliteit als je weet wat er speelt. Welke jongeren lopen risico? Wat zijn hun problemen? En wat zijn de oorzaken?

Verschillende vormen van jeugdcriminaliteit

Jeugdcriminaliteit kan er per regio anders uitzien. In de ene gemeente gaat het om jonge kinderen die drugspakketten verkopen, in de andere om groepen jongeren die overvallen plegen. Maar ook andere vormen kunnen voorkomen, zoals wapengeweld, online criminaliteit, zedenzaken of betrokkenheid bij georganiseerde misdaad. De ene criminaliteit is de andere niet, en elke vorm vraagt om een andere aanpak. 

Achterliggende oorzaken

Achter het zichtbare criminele gedrag gaan vaak diepere problemen schuil. Denk aan een instabiele thuissituatie, schooluitval, schulden, weinig vrijetijdsmogelijkheden, armoede of een gebrek aan perspectief. Jongeren in een kwetsbare positie kunnen sneller betrokken raken bij criminaliteit en vervolgens steeds verder afglijden. Ook de regio maakt uit: stedelijke gebieden, grensregio's of dunbevolkte gebieden kennen elk hun eigen uitdagingen.

Daarom is het belangrijk om goed zicht te krijgen op wat er speelt in jouw regio. Wil je gestructureerd in beeld brengen hoe het gaat met kinderen jongeren in jouw gemeente? Dan helpen de eerste stappen van het Kwaliteitskompas je op weg.

Een passend aanbod: de juiste interventies voor jongeren

Pas als je weet welke problemen er spelen in jouw regio en welke jongeren meer risico lopen, kan je passende interventies inzetten. Jeugdcriminaliteit is namelijk niet altijd hetzelfde, en niet iedere jongere heeft dezelfde aanpak nodig.

Interventies op maat

Veel jongeren stoppen vanzelf met crimineel gedrag naarmate ze ouder worden. Experimenteren en grenzen verkennen hoort bij het opgroeien. Voor jongeren met een relatief laag risico op crimineel gedrag, zijn meestal lichte interventies al voldoende. Deze kunnen vaak worden uitgevoerd door professionals in de basisvoorzieningen, zoals het programma 'Alleen jij bepaalt wie je bent'.

Effectieve interventies vind je in de Databank Effectieve Jeugdinterventies
Voor jongeren die tot de hoog-risicogroepen behoren, met veel problemen op verschillende leefgebieden, zijn intensievere, gespecialiseerde interventies noodzakelijk. Dit zijn interventies die worden uitgevoerd door gespecialiseerde jeugdhulpprofessionals. De keuze voor interventies moet altijd aansluiten bij de risico- en beschermende factoren van de jongere en diens omgeving. Inzicht in deze factoren en een wetenschappelijke toelichting op verschillende typen interventies vind je in het Landelijk kwaliteitskader, Effectieve jeugdinterventies voor preventie van jeugdcriminaliteit.
 
Een passend aanbod richt zich niet alleen op het individu, maar ook op de omgeving waarin jongeren opgroeien. Dat betekent dat het belangrijk is om te investeren in de pedagogische basis: een stabiele thuissituatie, een veilige schoolomgeving en voldoende mogelijkheden voor vrijetijdsbesteding. Dit kan via schoolprogramma's, oudertrainingen en (justitiële) interventies. 

Tot slot is een goede aanpak alleen mogelijk als partners in het jeugdveld goed samenwerken. Denk aan het onderwijs, jongerenwerk, zorgaanbieders, gemeente en politie.

Nieuwe programma's beoordelen: hoe weet je of het geschikt is?

Soms ontstaat de behoefte aan nieuwe interventies in de strijd tegen jeugdcriminaliteit, bijvoorbeeld omdat bestaande programma's niet goed passen bij een specifieke doelgroep of situatie. Maar hoe weet je of zo'n nieuwe aanpak ook echt werkt?

Het Landelijk kwaliteitskader voor preventie van jeugdcriminaliteit helpt beleidsmakers om interventies te beoordelen op basis van wetenschappelijke inzichten. Enkele tips hieruit:

• Investeer alleen in nieuwe interventies als er iets ontbreekt in het huidige aanbod.
• Kijk of je bestaande interventies kunt aanvullen of aanpassen voor specifieke groepen, voordat je iets nieuws kiest.
• Zorg dat nieuwe interventies worden onderzocht en gemonitord, zodat je weet of ze werken.
• Zorg dat onderzoek naar de effectiviteit van een nieuwe interventie altijd standaard onderdeel is van de financiering, ook bij het aanvullen of aanpassen van bestaande interventies.

Ook de zeven beginselen uit de handreiking Wat werkt bij het voorkomen van crimineel gedrag en recidive? zijn een goede houvast. Ze laten duidelijk zien aan welke voorwaarden een interventie moet voldoen en helpen beleidsmakers om nieuw, en aangepast aanbod te beoordelen.

Monitoren: blijf zicht houden op wat werkt

Om goed te kunnen beoordelen of je aanpak bijdraagt aan het voorkomen en tegengaan van jeugdcriminaliteit, is het belangrijk om informatie te verzamelen. Denk vooraf al na over welke cijfers en signalen je wilt bijhouden, en hoe je dat doet. 

Dat hoeft niet alleen te gaan over harde data, zoals politiecijfers. Juist het gesprek met samenwerkingspartners, zoals scholen, jongerenwerk, politie, wijkteams en zorgaanbieders, geeft waardevolle inzichten over wat er speelt en of je aanpak werkt.

Meer weten over monitoren?

• Lees hoe je harde en zachte data verzamelt in ons magazine over jeugdcriminaliteit.
• Lees hoe je in gesprek gaat over data met alle betrokkenen bij de aanpak.

Meer informatie

Hoe pak je jeugdcriminaliteit aan op een duurzame manier? (De Beleidsmakers Jeugd)