Kwaliteit en effectiviteit in de jeugdhulp

Kwaliteit en effectiviteit zijn belangrijke begrippen in de jeugdhulp, maar betekenen niet hetzelfde. Kwaliteit gaat over passende en professioneel uitgevoerde hulp. Effectiviteit gaat over de vraag of die hulp daadwerkelijk bijdraagt aan het realiseren van de afgesproken doelen. Kwaliteit zonder effectiviteit levert weinig op voor het kind. Effectiviteit zonder kwaliteit mist een stevig fundament, waardoor de kans op willekeur toeneemt. Beide zijn daarom belangrijk voor goede jeugdhulp: kwaliteit zorgt voor een goede basis, terwijl effectiviteit inzicht geeft in wat de hulp daadwerkelijk oplevert.  

Wat is kwalitatief goede jeugdhulp? 

Kwaliteit heeft als vertrekpunt de hulpvraag van het kind, de jongere en, afhankelijk van de situatie, de opvoeders. Het gaat om passende hulp die professioneel wordt uitgevoerd. Daarbij wordt kennis benut over wat werkt, voor wie en in welke context.   

Kwaliteit gaat over de manier waarop hulp wordt geboden. Het gaat bijvoorbeeld om verbinding aangaan, samen beslissen over de aanpak, haalbare doelen stellen, werken volgens professionele standaarden, tussentijds evalueren en waar nodig bijstellen. Ook vakmanschap, methodisch handelen, georganiseerde leermomenten om vakmanschap te verstevigen, tijdigheid van hulp, samenwerking en zorgvuldig vastleggen en verantwoorden zijn onderdeel van kwalitatief goede jeugdhulp. Kwaliteit zorgt ervoor dat de basis op orde is en dat hulp verantwoord kan worden geleverd.  

Kwaliteit is daarmee een proces van afstemmen, leren en verbeteren. Ook werkgevers hebben hierin een verantwoordelijkheid. Zij moeten de voorwaarden creëren waaronder professionals kwalitatief goede hulp kunnen bieden. Bijvoorbeeld door scholing, ondersteuning en georganiseerde leermomenten om vakmanschap te versterken. 

Wat is effectieve jeugdhulp?  

Effectiviteit is de mate waarin de hulp aantoonbaar bijdraagt aan het bereiken van de vooraf gestelde doelen van een kind, jongere of gezin. Het kan bijvoorbeeld gaan om het verminderen of hanteerbaar maken van problemen, het versterken van het functioneren van het gezin, het vergroten van veiligheid of het versterken van de regie van kinderen en ouders. Ook kan het doel zijn dat een gezin na afloop minder afhankelijk is van professionele hulp.  

Bij effectiviteit gaat het dus om de uitkomsten van de hulp: leidt de hulp tot een merkbare en betekenisvolle verbetering voor kinderen en gezinnen? Van veel jeugdhulp die wordt geboden is niet bekend of deze werkt. Daarom vraagt aandacht voor effectiviteit om een lerende en onderzoekende houding. Als niet bekend is of een aanpak werkt, is het belangrijk om daarvan te leren en waar mogelijk te onderzoeken wat de hulp oplevert. 

Wat is het verschil tussen kwaliteit en effectiviteit? 

Kwaliteit is een breder begrip dan effectiviteit. Effectiviteit gaat over het resultaat van de hulp, terwijl kwaliteit gaat over de inhoud en het proces van de hulp: is de hulp passend bij de hulpvraag en professioneel uitgevoerd? 

Kwaliteit en effectiviteit kunnen niet los van elkaar worden gezien. Zonder goede randvoorwaarden, vakmanschap en methodisch werken is effectieve hulp moeilijk te bereiken en te beoordelen. Tegelijkertijd is het niet genoeg om alleen te kijken of de hulp goed is georganiseerd. Zonder aandacht voor de uitkomsten blijft onduidelijk of de hulp daadwerkelijk bijdraagt aan de doelen van kinderen en gezinnen. 

Kwaliteit is daarmee de basis voor goede hulp. Effectiviteit geeft inzicht in wat die hulp oplevert. Beide zijn nodig om de jeugdhulp verder te verbeteren. 

Waarom zijn kwaliteit en effectiviteit allebei belangrijk?  

De samenhang tussen kwaliteit en effectiviteit is groot. Goede kwaliteit vergroot de kans op effectieve hulp, omdat goed afgestemde en professioneel uitgevoerde ondersteuning beter aansluit bij wat een gezin nodig heeft. En inzicht geeft in wat wel of niet werkt. Tegelijkertijd helpt kennis over effectiviteit om de kwaliteit van de jeugdhulp verder te verbeteren.  

Werken aan kwaliteit en effectiviteit is een continu leerproces. De jeugdhulp is een vakgebied met een jonge historie van systematisch onderzoek. Er is nog veel te leren over wat werkt, voor wie en onder welke omstandigheden. Dit vraagt om jeugdhulp die zich blijft ontwikkelen volgens de principes: wat werkt, wordt toegepast. Wat niet werkt, wordt niet meer toegepast. En als nog niet bekend is of iets werkt, wordt dat onderzocht en wordt ervan geleerd. Kwaliteit borgen als fundament, en effectiviteit versterken als leerdoel.  

Werken aan kwaliteit betekent ook blijven leren en verbeteren. Kwaliteit en Blijvend Leren (KBL) is een netwerkorganisatie waarin betrokkenen uit de jeugdhulp samenwerken aan het duurzaam verhogen van de kwaliteit van de jeugdhulp. Een belangrijk uitgangspunt is dat leren en verbeteren door professionals en beleidsmakers vanzelfsprekend is. 

Meer over Kwaliteit en Blijvend Leren 

In het kort 

Kwaliteit en effectiviteit zijn allebei nodig voor goede jeugdhulp. Kwaliteit gaat over passende en professioneel uitgevoerde hulp; effectiviteit over de vraag of de hulp daadwerkelijk bijdraagt aan de doelen van kinderen, jongeren en gezinnen. Kwaliteit biedt een stevige basis, terwijl inzicht in de effecten laat zien wat de hulp oplevert. Door te blijven leren van wat werkt, wat niet werkt en wat nog onderzocht moet worden, kunnen professionals en organisaties de jeugdhulp verder verbeteren. 
 

Foto Ike van der Schoor

Ike van der Schoor

senior inhoudsdeskundige Kwaliteit, beleid en monitoring
i.vanderschoor [at] nji.nl