Keuzehulp jeugd en gezin

Als professional in onder andere wijkteams of CJG's is het niet eenvoudig om te beslissen over passende hulp. Als generalist moet je goede inschattingen en analyses kunnen maken bij veel verschillende problemen. De keuzehulp ondersteunt je hierbij. 

Met up-to-date kennis geeft de keuzehulp antwoord op verschillende vraagstukken:

• Hoe maak ik een goede inschatting van de aard en ernst van problemen, zodat ik kan afwegen welke ondersteuning ik zelf kan bieden en waarvoor ik specialistische expertise moet bijschakelen?
• Hoe zorg ik voor een gezamenlijk besluitvormingsproces met ouders en jongeren?
• Hoe zorg ik voor inzet van passende hulp die het beste antwoord is op de vraag, gebaseerd op recente en actuele kennis?

Opbouw keuzehulp

De keuzehulp bestaat uit drie onderdelen:

Deel I: 7 kernelementen van basishulp
De keuzehulp start met een beschrijving van de kernelementen van de basiszorg voor jeugd en gezin. Hierin staat de kern van je werk als jeugdprofessional in de basiszorg beschreven. Dit vormt een onderlegger voor passende hulp.

Deel II: Het startgesprek
Zorgvuldig beslissen over passende hulp vraagt om een zorgvuldige inventarisatie van de hulpvraag van het gezin, van de aard en ernst van problemen, en van de draagkracht en krachten. Het tweede deel van de keuzehulp biedt een werkwijze voor een eerste gesprek waarin je contact legt met het gezin en deze inventarisatie maakt. 

Deel III: Keuze over passende hulp
Na de inventarisatie volgt het keuzegesprek. Dit is gericht op de specifieke problemen die spelen en de hulp die daarbij het meest passend is. Het derde deel van de keuzehulp bevat een werkwijze om samen met ouders en jongeren te beslissen over inzet van passende hulp voor specifieke problemen.

Om goed te kunnen werken met de keuzehulp kan scholing en begeleiding fijn zijn. Dit helpt je om te weten hoe de keuzehulp in elkaar zit en te kunnen oefenen met de verschillende onderdelen. Je doet dan direct positieve ervaringen op in het toepassen van de keuzehulp in gesprek met ouders en jongeren.

Waar bestaat de scholing uit?

De scholing duurt drie dagdelen. Aansluitend zijn er twee begeleide intervisiemomenten waarin je je ervaringen bespreekt met collega-hulpverleners. Je krijgt dan ook meteen antwoord op de vragen die je nog hebt.

Contact

Wil je meer weten over de scholing in de keuzehulp of wil je je opgeven? Neem dan contact op met g.albrecht [at] piresearch.nl (Gonnie Albrecht).

• De keuzehulp geeft je praktische handvatten om met jongeren en ouders te praten over wat zij belangrijk vinden en waar zij hulp bij willen. Zo voelen zij zich meer gehoord. 
• De keuzehulp helpt je om meer vanuit een brede blik te kijken, dus over alle leefdomeinen heen.
• De keuzehulp helpt je om oog te hebben voor het individuele kind én voor het hele gezin.
• De keuzehulp helpt je om de aard en de ernst van wat er speelt beter in te schatten, en te prioriteren waar je samen mee aan de slag gaat.
• De keuzehulp helpt je om gerichter en beter onderbouwd, én samen met ouders en kinderen, te besluiten of er wel of geen hulp nodig is. 
• Met de keuzehulp maak je gebruik van bestaande en actuele kennis uit de databank Effectieve jeugdinterventies en de Richtlijnen Jeugdhulp en Jeugdbescherming. 

Kortom, de keuzehulp is een middel om samen zicht te krijgen op de situatie van het gezin, en om samen onderbouwde keuzes te maken over wat nodig is.

Wij raden af om de keuzehulp te gebruiken zonder training. Optimaal gebruik van de keuzehulp luistert nauw en is met een korte opleiding goed te realiseren. Tijdens de training van drie dagdelen leer je hoe je echt in samenspraak onderbouwde keuzes kunt maken. Na deze drie dagdelen volg je twee supervisiebijeenkomsten met een externe supervisor waarin je reflecteert op de toepassing van de keuzehulp binnen je eigen werk.

We raden aan om na de training een vervolg te geven aan de implementatie. In de praktijk vragen sommige situaties om gezamenlijke reflectie en bespreking. Onder begeleiding van een supervisor kunnen professionals deze casussen samen analyseren en verdiepen. Deze werkwijze ondersteunt niet alleen het goed inzetten van de keuzehulp, maar draagt ook bij aan het vernieuwen en versterken van casusbespreking of intervisie. Door gezamenlijk te analyseren en te reflecteren leren professionals hoe zij complexe situaties bespreken en vertalen naar concrete stappen die zij samen met het gezin kunnen zetten. Hier is de gedragswetenschapper betrokken, zodat de organisatie – na de training en supervisie – deze vorm van reflecterend en lerend werken zelfstandig kan voortzetten.

Dat kan via: 

• PI Research
• HAN: Keuzehulp jeugd en gezin

De keuzehulp wordt regelmatig geactualiseerd, op deze website vind je altijd de meest recente documenten.

In de pdf-bestanden deel I, II en III vind je de datum van de laatste wijziging.

In stevige lokale teams spreekt iedereen dezelfde taal zodat je elkaar begrijpt, en is er consistentie in de besluitvorming en in handelen. De ondersteuning is dan niet afhankelijk van persoonlijke voorkeuren. Dat vraagt van stevige lokale teams een gemeenschappelijke basis onder je werkwijze. Werken met de keuzehulp bied je deze basis.

De keuzehulp is een hulpmiddel: 

• dat de inwoner als uitgangspunt neemt;
• waarbij de professional samen met het gezin vanuit een brede blik een brede analyse maakt;
• dat de professional ondersteunt in de juiste houding, kennis en vaardigheden om samen het gesprek te voeren en tot besluiten te komen;
• dat richting en invulling geeft aan het bieden van de juiste basishulp met oog voor en kennis over (on-)veiligheid;
• dat bijdraagt aan de inzet van passende hulp en tijdige afronding of bijschakelen om onnodige inzet van hulp zonder effect te voorkomen.

Ja. De keuzehulp sluit inhoudelijk aan of komt overeen met bij de Richtlijnen Jeugdhulp en Jeugdbescherming, en verwijst op relevante plekken ook naar deze richtlijnen. 

De keuzehulp is een concrete invulling van de Richtlijnen Jeugdhulp en Jeugdbescherming. Als uit de keuzehulp blijkt dat hulp het beste uit een interventie kan bestaan suggereert de keuzehulp precies die interventies uit de databank die passend en effectief zijn gebleken. Daarbij staan deze interventies in volgorde van sterkte van bewijs voor effectiviteit. 

Het NJi zorgt ervoor dat veranderingen in de richtlijnen en in de databank steeds worden verwerkt in de keuzehulp. Zo blijft de keuzehulp actueel. 

De keuzehulp is geen verklarende analyse. Het helpt je om informatie te verzamelen voor de verklarende analyse en om na de verklarende analyse samen te komen tot gedeelde besluitvorming over passende en goed onderbouwde hulp. 

De keuzehulp zet op verschillende momenten wel aan tot het maken van een verklarende analyse.

Je zet de verklarende analyse in als:

• de problematiek licht tot matig is, maar hulp na 8 tot 12 weken nog niet heeft geleid tot verbetering.
• de problematiek meervoudig en ernstig is.
• het gezin opnieuw om hulp vraagt of opnieuw wordt doorverwezen.
• er sprake is van een 'red flag'.

In de keuzehulp (deel II) vind je gesprekskaarten om samen met het gezin, en om met het kind of jongere alleen, gesprekken te voeren. Daarbij krijgen ouders en jongeren de gelegenheid om zelf aan te geven hoe het op allerlei leefdomeinen gaat. Zo ontdekken ze dat er vaak ook heel veel goed gaat. 

De gesprekskaarten die liggen bij wat goed gaat, zijn aanleiding om te noemen wat gewoon/normaal is in deze gezinssituatie. En wat normaal is in het opvoeden en opgroeien. Dat draagt bij aan normaliseren i.p.v. problematiseren.

Ook prioriteren ouders en jongeren samen met professionals waar ze mee aan de slag gaan. Dit geeft overzicht en een haalbaar plan, waar ouders en jongeren ook echt iets mee kunnen. 

Het werken met deze gesprekskaarten draagt bij aan het verminderen van opvoedonzekerheid en het vergroten van het zelfvertrouwen en de veerkracht van de ouders en kinderen door expliciet stil te staan bij sterke kanten en steunbronnen en het stapsgewijs vergroten van (opvoed-)vaardigheden.

Het is goed mogelijk dat na het bespreken van de gesprekskaartjes gezin en professionals samen besluiten dat hulp (nog) niet nodig is.

De keuzehulp leidt professionals vanuit een methodische aanpak door een besluitvormingsproces samen met kind en ouders. De toolbox geeft een overzicht van praktische hulpmiddelen voor wijkteamprofessionals. De kennisbouwstenen zijn bedoeld voor mensen die zich bezighouden met de samenstelling en kennisontwikkeling van wijkteams. Deze zijn dus niet gericht op de uitvoerend professional. De keuzehulp is gebaseerd op de richtlijn Samen beslissen en sluit hier zoveel mogelijk op aan.

De Richtlijnen Jeugdhulp en Jeugdbescherming vormen je vakinhoudelijk kader voor kwalitatief en methodisch werken. Deze zijn namelijk onderdeel van de professionele standaard, waar iedere professional die valt onder de beroepscode van het BPSW, NIP of NVO zich tot moet verhouden. De keuzehulp sluit hierop aan op en is een praktische vertaling van de inhoud van (een aantal) van deze richtlijnen. Het geeft je houvast in het samen beslissen en inzetten van effectieve hulp. Deze hulp is gebaseerd op kennis over 'wat werkt' en interventies uit de databank Effectieve jeugdinterventies.

Het besef groeit dat hulp niet altijd of enkel gericht hoeft te zijn op het kind of het gezin. De context waarin het kind opgroeit, waarin huisvesting of schulden kunnen spelen, en waarin er weinig (behulpzame) sociale contacten kunnen zijn, doen er zeker ook toe. Deze context is in sommige gevallen zelfs de hoofdoorzaak. Dit wordt meegenomen in de uitvraag van de keuzehulp (deel II) en leidt waar nodig tot besluitvorming op deze domeinen.

De keuzehulp besteed expliciet aandacht aan preventie binnen het deel over opvoedonzekerheid en verder in deel III door aan te geven welk (effectief) hulpaanbod binnen het wijkteam ingezet kan worden bij milde problemen om verergering te voorkomen. 

Er is beperkt aandacht voor collectieve interventies in de wijk. Zo worden per stroomschema verschillende interventies genoemd waaronder ook groepsinterventies. 

De keuzehulp bespreekt in deel I de inzet van steun vanuit het netwerk en verwijst onder andere naar de JIM. Bij het startgesprek waar deel II van de Keuzehulp op ingaat kunnen ook netwerkleden uitgenodigd worden en het betrekken van het netwerk, de buurt of basisvoorzieningen kan een van de uitkomsten zijn van het besluitvormingsproces over in te zetten hulp of steun.