Hoe werk ik goed samen met jongeren en hun ouders?

Hoe bouw je een goede relatie op?

Een goede werkrelatie met het gezin is de basis voor een fijne samenwerking. Dit zorgt ervoor dat jullie het eens worden over de kern van het probleem. En dat jullie samen de hulp kiezen die zo goed mogelijk aansluit bij het gezin. Daarnaast helpt het als ouders en jongeren goed geïnformeerd zijn over hun mogelijkheden. Dat maakt samen beslissen makkelijker. 

Ouders willen het beste voor hun kind. Zij moeten jou als hulpverlener kunnen vertrouwen, maar het is net zo belangrijk dat zij voelen dat jij hén vertrouwt. Zo'n relatie opbouwen kost tijd en aandacht. Blijf daarom het hele traject werken aan dat vertrouwen. Dat kun je zo doen: 

Wees nieuwsgierig naar het verhaal van ouders en jongere

Luister zonder oordeel en met een houding van 'niet-weten'. Verplaats je in hun beleving en leefwereld: hoe kijkt de jongere zelf naar wat er goed gaat en wat niet? En is dat anders voor ouders?

Geef uitleg en informatie

Ouders en jongeren hebben informatie nodig om te beslissen welke hulp past. Leg uit welke stappen je met elkaar neemt en waar de hulp aan kan bijdragen.  

Check of de ouder of jongere je begrijpt

Twijfel je hierover, overleg dan wat hen kan helpen. Soms is het nodig om gebruik te maken van een tolk. Misschien kan dat iemand uit het netwerk van het gezin zijn. Als het nodig is om een professionele tolk in te schakelen, doe dit dan altijd in overleg met het gezin. 

Heb oog voor hun inspanningen en wensen

Wat hebben ze al geprobeerd en hoe heeft dat uitgepakt? Wat zouden ze zelf graag willen?

Kijk samen naar wat er goed gaat in het gezin en benoem dat 

Zo laat je merken dat je vertrouwen hebt in de kracht en mogelijkheden van ouders en jongeren. 

Vraag hen om feedback en sta open voor kritiek en suggesties 

Vraag bijvoorbeeld hoe zij de samenwerking ervaren. Wat vinden ze fijn in het contact en wat juist niet?

Wees transparant

Leg uit wat je doet en waarom.

Zorg dat je betrouwbaar bent

Kom je afspraken na en laat op tijd weten als je een afspraak niet kunt waarmaken.

Ga niet te snel

Misschien zie je zelf heel duidelijk wat het probleem is en wil je snel hulp inzetten, maar is het gezin nog niet zover. Probeer zo veel mogelijk naast het gezin te staan en je eigen tempo steeds af te stemmen op hun tempo.

De brochure Het beste besluit helpt je bij elke stap in het beslissingsproces om de belangen van het kind voorop te stellen en de rechten van het kind te waarborgen.

Wees open naar kinderen en ouders over informatie delen 

Vertel welke informatie je deelt met wie, en waarom. Binnen iedere soort hulpverlening geven ouders en jongeren privacygevoelige informatie. Ze moeten erop kunnen vertrouwen dat je hier zorgvuldig mee omgaat. Bekijk dit overzicht van de wettelijke regels over het delen van gegevens als hulpverlener.

Meer informatie

Aspecten in de samenwerkingKeuzehulp Jeugd en gezin deel I: 7 kernelementen van basishulp. Aandachtspunt 1: Alliantie opbouwen (blz. 23)

Welke houding heb je als hulpverlener nodig?

De samenwerking tussen hulpverlener en gezin verbetert als je de volgende houding aanneemt:

• Wees authentiek: ben je bewust van je eigen gedachtes en gevoelens, en vertel daar ook over als dat nodig is. Bijvoorbeeld als je merkt dat een emotie je in de weg zit om er echt voor een kind of ouder te kunnen zijn.
• Verplaats je in het gezin: een empathische hulpverlener begrijpt de ervaring van een jongere of ouder, voelt deze aan en laat dit merken.
• Accepteer de ander voor wie die is: ook als de ander dingen voelt of denkt die botsen met wat jij als hulpverlener belangrijk vindt.

Meer informatie

Houding en vaardigheden van de professionalHandreiking begeleiden van ouders met een lvb en multiproblematiek

Gesprekstechnieken

Op een goede manier gesprekken voeren met jongeren en ouders zorgt ook voor een betere samenwerking. Je kunt bijvoorbeeld motiverende gespreksvoering of oplossingsgericht werken gebruiken. Lees hierover meer bij Houding en vaardigheden van de professional.

Hoe de hulpverlening verloopt 

De keuzes die je samen maakt tijdens een traject hangen af van hoe goed de hulp aansluit bij het gezin. Je kunt betere keuzes maken voor het vervolg als je regelmatig samen kijkt hoe het traject verloopt en wat het effect is. Het gebruik van vragenlijsten helpt daarbij: ze geven inzicht in de voortgang, vergroten de kans dat de hulp beter werkt of korter duurt, en zorgen ervoor dat kinderen of ouders voortijdig stoppen. 

De online tool Evaluatieondersteuning kan je helpen bij het maken van evaluatieafspraken, het vormgeven van evaluatiegesprekken en laat je opnieuw stilstaan bij het behandeldoel. De folder Evalueren in de behandeling vat alle informatie samen.

Meer informatie

Omdat we het samen steeds beter willen doen (Akwa GGZ)Toolkits Akwa GGZ (Akwa GGZ)

Samen een besluit nemen met jongere en ouders

Samen een besluit nemen over iets dat belangrijk is voor jongeren en ouders vergroot hun betrokkenheid en de kans dat de gekozen hulp goed past. Je kunt hiervoor deze vier stappen gebruiken: 

1. Breng de vraag of het probleem in kaart en bespreek de opties  

Vraag welke informatie ouders of jongere zelf al hebben over de mogelijkheden en wijs zo nodig op extra informatie. 

2. Weeg samen de voordelen en nadelen af  

Bespreek per optie de risico's, opbrengsten en inspanning die het vraagt. Voeg waar nodig professionele kennis toe, bijvoorbeeld uit een richtlijn.  

3. Bespreek wat jongeren en ouders belangrijk vinden

Vraag naar hun waarden, verwachtingen en zorgen. Bijvoorbeeld: Wat vind jij het belangrijkst? Waar maak je je de meeste of minste zorgen over? 

4. Laat eerst jongere of ouders een voorkeur uitspreken 

En neem dan samen een besluit. Check vooraf of iedereen klaar is om een keuze te maken.

Samenwerken binnen het gedwongen kader

In een gedwongen kader vraagt samen beslissen met het gezin extra aandacht. Het is belangrijk om vooraf goed af te stemmen hoe je samenwerkt. Denk bijvoorbeeld aan afspraken over wat je doet als een gesprek dreigt te escaleren. Ook helpt het om van tevoren samen een gespreksagenda te maken, zodat voor iedereen duidelijk is wat er besproken wordt en wat de verwachtingen zijn. Lees hierover meer bij Hoe werk je goed samen met ouders en kinderen in de jeugdbescherming?

Wat als je het niet met elkaar eens bent over de hulp?

Soms heb jij als hulpverlener een andere kijk op het probleem dan het gezin zelf. Of misschien zijn het kind en de ouders het niet met elkaar eens over wat nodig is. Probeer hen niet te overtuigen, want dat werkt vaak averechts. Ga liever opnieuw het gesprek aan over waar het botst en wat daaraan te veranderen is. Ga steeds uit van het gezamenlijke doel om iets te veranderen waardoor het beter gaat met het gezin. Deze praatplaat helpt om samen met ouders en jongeren te kijken naar wat er niet goed gaat in de samenwerking en op welke manier jullie dit het beste kunnen oplossen.

Meer informatie

Richtlijn Samen beslissen over hulpOmgaan met diversiteit: ouders en jeugdigen met een lvbGGZ Standaarden: samen beslissen in de praktijkBrochure Het beste besluitToolkit helpt samenwerking ouders en school (NJi)