Hoe bespreek ik seksualiteit en grenzen?

Seksualiteit  en grenzen zijn een normaal en belangrijk onderdeel van de ontwikkeling van kinderen en jongeren. Het is belangrijk om hierover in gesprek te gaan met kinderen, jongeren, hun ouders en met je collega's. Dat is niet altijd makkelijk. Hoe kun je dit aanpakken? 

Wanneer bespreek ik seksualiteit?   

Seksuele ontwikkeling wordt vaak pas besproken als er problemen zijn in het gedrag van het kind, of een kind heeft een nare ervaring gehad waarbij sprake was van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Hoewel het belangrijk is om alert te zijn op de risico’s, hierover te praten en veiligheid te bieden, is het van cruciaal belang om kinderen en jongeren te ondersteunen bij een gezonde seksuele ontwikkeling én het maken van gezonde en verantwoorde keuzes.

Als de nadruk ligt op bescherming en beperking van de seksuele ontwikkeling, zullen kinderen minder ervaring op doen en niet goed leren hun eigen grenzen te herkennen en andere belangrijke competenties te ontwikkelen. 

Hoe pak ik het aan?  

Bespreek het onderwerp seksualiteit

Voeg het onderwerp seksualiteit toe aan de onderwerpen die je met regelmaat bespreekt met kinderen, jongeren en/of ouders, of plan een groepsgesprek hierover in met je klas. Geef het bijvoorbeeld vaste momenten in het schooljaar of het hulpverleningsproces.

Vraag of dit een onderwerp van gesprek is bij de kinderen thuis en hoe deze gesprekken verlopen. Je kunt eventueel erbij zeggen dat je het zelf ook een beetje ongemakkelijk vindt, maar dat het eigenlijk een heel normaal en leuk onderwerp is.  

Praat over seksuele ontwikkeling

Vertel ouders over de normale seksuele ontwikkeling per leeftijdsfase van kinderen en maak het onderwerp bespreekbaar door te vragen of zij die fasen herkennen.  

Leg uit dat grenzen persoonlijk zijn

Grenzen zijn niet voor iedereen hetzelfde. Voor de een kan een knuffel lief bedoeld zijn, maar voor de ander kan dat toch te dichtbij komen. Leg uit dat iedereen zijn of haar eigen grenzen bepaalt en dat je er rekening mee moet houden dat jouw grenzen niet hetzelfde zijn als bij een ander.

Vraag naar beleving

Vraag kinderen en jongeren naar de beleving van hun ervaringen en wees alert op signalen die wijzen op onprettige ervaringen. Vraag aan kinderen in de basisschoolleeftijd bijvoorbeeld: 'ben je al wel eens verliefd geweest?’ of vraag aan ouders hoe zij denken over het blijven logeren van een vriendje of vriendinnetje.   

Luister rustig bij grensoverschrijdend gedrag

Lijkt er sprake te zijn of te zijn geweest van seksueel grensoverschrijdend gedrag? Het is dan belangrijk om rustig te blijven luisteren en door te vragen over wat er is gebeurd en welke gevoelens dat opriep. Het is een valkuil om emotioneel te reageren of meteen een oplossing aan te reiken. Dat kan ertoe leiden dat degene stopt met vertellen.  

Vermoed je dat er sprake is (geweest) van misbruik of mishandeling? Lees meer over hoe je hiermee kan omgaan op onze pagina's over kindermishandeling

Vraag wat de ander nodig heeft

Vraag wat degene nodig heeft. Maak duidelijk wat jij kunt doen vanuit jouw verantwoordelijkheid als professional en maak transparant wat je gaat doen. Spreek af wanneer jullie er verder over doorpraten en kijk samen of er in de tussentijd al steun of hulp mogelijk is.

Wees duidelijk en concreet

Veel mensen vinden het onderwerp moeilijk om over te praten. Dan kan je de neiging hebben om in eufemismen te praten. Dan loopt je wel risico op miscommunicatie. Wees dus duidelijk en concreet, hulpmiddelen als de Ondergoedregel of termen als Buikpijngeheimen helpen daarbij. Dit aandachtspunt is extra belangrijk als het gaat om kinderen en jongeren met een LVB.   

In gesprek met collega's 

Het kan best lastig en ongemakkelijk zijn op open wijze te spreken over seksualiteit met kinderen en hun ouders. Die handelingsverlegenheid komt veelal voort uit onvoldoende kennis en vaardigheden, maar je eigen houding ten opzichte van seksualiteit op basis van je opvoeding en eigen ervaringen kunnen zeker ook meespelen. Het is belangrijk om hier met andere collega's over in gesprek te gaan en te bespreken wat je nodig hebt om het gesprek op ontspannen wijze aan te kunnen gaan. 

Bovendien is het belangrijk om met collega's in gesprek te gaan over seksualiteit en grenzen, en wat dat betekent voor jullie werk. Hoe houd je zelf rekening met de grenzen van kinderen en hun ouders? Maar ook: wat zou je doen als je ziet dat een collega over iemands grens heen gaat? Het gesprek hierover starten kan een eerste stap zijn naar een veiliger klimaat.

Hulpmiddelen

Het kan helpen om een basismethodiek in te voeren. Denk bijvoorbeeld aan het Vlaggensysteem, of zoek een erkende interventie in de databank Effectieve Jeugdinterventies.

Wil je met ouders en opvoeders in gesprek over seksuele ontwikkeling? Op de website Wijkteams werken met jeugd vind je brochures die je hierbij kunt gebruiken. Of introduceer het bordspel Gevoelens & Intimiteit, wat ze kunnen gebruiken om met hun kind in gesprek te gaan.

Erover praten is belangrijk, maar niet makkelijk. Welke woorden je gebruikt, doet ertoe. Defence for Children – ECPAT en Terre des Hommes hebben een gids met richtlijnen voor taalgebruik over seksueel geweld tegen kinderen ontwikkeld: Terminologie voor de bescherming van kinderen tegen seksuele uitbuiting en seksueel misbruik (kinderrechten.nl)

Lees ook

Alle pagina’s over grensoverschrijdend gedrag

Naar het overzicht

Marthe van Voorst van Beest