Professionals in het onderwijs

De besmettingen lopen op, ook onder kinderen en jongeren. De scholen blijven open, maar er is ook veel lesuitval. Dit vraagt om flexibiliteit en maatwerk. Aandacht voor de ontwikkeling én het welbevinden van kinderen en jongeren blijft nodig. Op deze pagina vinden leerkrachten, docenten, intern begeleiders, ondersteuningscoördinatoren, schoolleiders en beleidsmedewerkers handige tools voor het bieden van onderwijs.

Welke coronamaatregelen gelden er nu?

In ieder geval gelden de algemene basisregels. Daarnaast zijn er momenteel specifieke coronamaatregelen die bijvoorbeeld gaan over bezoek thuis, publiek bij sport, openingstijden en groepsgrootte.

Oplopende besmettingen

De oplopende besmettingen zorgen voor een nieuwe realiteit. De scholen zijn open en er wordt lesgegeven, maar er zijn ook leerlingen en professionals die door quarantaine of ziekte thuiszitten. Soms zijn scholen volledig gesloten of zijn er klassen die thuis onderwijs volgen. Dit vraagt flexibiliteit en maatwerk van professionals. Hoe kun je de lessen vormgeven? Op Lesopafstand.nl vind je meer informatie over online onderwijs.  

Wil je ouders en kinderen informeren over besmettingen in een klas of de school? Volg hierbij de juiste richtlijnen en ga correct om met persoonsgegevens. Bij het RIVM vind je leefregels en voorbeeldbrieven.

Het samenleven en werken met corona vraagt om aandacht voor je eigen gezondheid en de zorg voor anderen. Als professional sluit je aan bij behoeften van kinderen en gezinnen, rekening houdend met corona en jouw eigen gezondheid. Lees meer over hoe je als professionals gezond kunt blijven.

Lees meer over de regels in de school op de pagina Contact en omgang op school.

Welbevinden in de klas

Het welbevinden van kinderen en jongeren is de basis voor het komen tot ontwikkeling. Daarom is aandacht hiervoor essentieel. Welbevinden gaat over een positief gevoel en positief in het leven kunnen staan. Het gaat over zelfvertrouwen, doorzettingsvermogen en energie, een gevoel dat je ertoe doet. En over het ervaren van steun uit de omgeving en het goed weten omgaan met je eigen emoties.

Maak hier ruimte voor en plan momenten in voor gesprekken en heb oprechte aandacht voor het welzijn van de leerlingen. Doe dit waar nodig online. Hoe zitten leerlingen in hun vel? Hoe gaat het thuis? Vraag wat hen bezighoudt en maak ruimte voor de mooie en nuttige levenslessen die kinderen hebben opgedaan in de afgelopen tijd. Zo kan de zelfstandigheid vergroot zijn en een nieuw talent ontdekt.

Zoek momenten voor open gesprekken en observeer de leerlingen tijdens de lessen en pauzes. Blijf beschikbaar en betrokken, want zo krijg jij zicht op het welbevinden van alle leerlingen in de klas en krijgen zij de kans hun verhaal te doen.

Bekijk de documentaire van het Stanislas vmbo-college. Hierin vertellen jongeren, docenten en jongerenwerkers hoe zij het welbevinden centraal zetten.

Lees de handreiking Preventief werken aan sociaal emotionele ontwikkeling en welbevinden van het Trimbos-instituut voor meer inspiratie en concrete handvatten om binnen de klas, de school en het team aan de slag te gaan.

Wil je tips voor het gesprek met kinderen en jongeren over hun mentale welbevinden of voor wat je hen kunt aanraden? Lees dan de pagina Oog voor het mentaal welbevinden van kinderen en jongeren.

Ontwikkeling en ondersteuning in beeld

Houd zicht en grip op de actuele ontwikkeling van kinderen. Blijf leerling- en oudergesprekken voeren en gebruik leswisselingen en vrije momenten om het gedrag leerlingen en de interactie tussen leerlingen te observeren. De leer- en ontwikkelvragen lopen uiteen. De ene leerling laat vertraging zien, de andere loopt gelijk op of sneller. Dit kan op didactisch vlak zijn, maar geldt ook voor de sociale en emotionele ontwikkeling. Dit vraagt van jou om dit in kaart te brengen en het lesaanbod te laten aansluiten.

Maak het ondersteuningsplan samen met de leerling en ouders. Laat leerlingen bijvoorbeeld een presentatie geven over hun ontwikkeling. Laat hen vertellen welke ondersteuning zij nodig hebben en wat hun toekomstdoelen zijn. Dit kunnen zij presenteren aan hun ouders, docent en mentor en vormt een mooie start van een ontwikkelgesprek. Wat zegt de leerling zelf? En wat zie jij? Wat valt ouders op? Samen kom je tot een goede inschatting van wat nodig is de komende tijd.

Realiseer je dat jouw houding en woordgebruik de toon zetten. Ga positief om met de ontwikkelvragen en doelen. Formuleer deze zo oplossingsgericht mogelijk.

Stap niet in de valkuil van de ‘selffulfilling prophecy’, als leerlingen vaak horen dat kinderen nu een onderwijsachterstand hebben, gaan zij zich daarnaar gedragen en zie je de positieve levenslessen niet meer. Stimuleer in je taalgebruik en houding daarom de motivatie en het zelfvertrouwen van kinderen. Blijf oog houden voor de veerkracht van leerlingen, in welke situatie zij ook zitten.

Duurzaam contact met ouders

Goed en duurzaam contact met de ouders van je leerlingen is belangrijk voor de ontwikkeling. Het contact tussen school en ouders verloopt verschillend. De ene ouder vindt het fijn en komt de school in, de ander houdt liever nog wat afstand. Zorg dat het gesprek hierover open en respectvol gevoerd wordt. Zoek oplossingen die passen bij beide keuzes en probeer het contact actief te onderhouden. Zoek digitale alternatieven voor de reguliere contactmomenten, wanneer dit fysiek niet mogelijk is. Of bel wat vaker met ouders.

Samenwerking in en met de school

Om het beste zicht te krijgen op de ontwikkelingsbehoeften van je leerlingen werk je samen met partners, zoals de jeugdarts, wijkagent, jongerenwerkers en de sociale teams. Ga met elkaar in gesprek om te kijken welke bestaande structuren aanwezig zijn binnen de school en waar je informatie kunt ophalen. Straks is het weer kerstvakantie, een mooi moment om de samenwerking te evalueren.

Wil je meer lezen over de samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp? Ga naar de pagina verbinding onderwijs-jeugdhulp.

Naar school? Niet voor iedereen goed nieuws 

Sommige leerlingen hadden profijt van het thuisonderwijs. Denk aan kinderen die op school gepest werden, zich thuis beter konden concentreren, het fijn vonden om in hun eigen tempo te werken of op een zelfgekozen moment beter tot leren kwamen.

Bespreek met leerling en ouders wat de voordelen waren van het thuisonderwijs en onderzoek welke elementen daarvan je mee kunt nemen in de overgang naar fysiek onderwijs. Kijk naar de mogelijkheden voor hybride werken of een rustige start van de dag op school in een kleinere groep of met een paar vaste medeleerlingen die de leerling ondersteunen. 

Specifieke doelgroepen

Er blijft aandacht nodig voor groepen waarbij het naar school gaan niet of nauwelijks mogelijk is. Bijvoorbeeld chronisch zieke kinderen of kinderen die een ernstige zieke ouder hebben. Deze gezinnen zitten soms al lange tijd in zelfisolatie en worstelen met tegengestelde belangen. Ouder: 'Ik wil fysiek onderwijs voor mijn kind, maar geen besmetting in het gezin. Een besmetting kan voor ons namelijk levensbedreigend zijn. Wat kan ik doen?' Ingrijpende situaties, die vragen om begrip en maatwerk van het onderwijs en de ondersteuningspartners. 

Sommige kinderen en jongeren volgen nog (deels) thuisonderwijs. Zorg ervoor dat je als professional:

  • telefonisch of digitaal met de leerling afspreekt om een weekplanning te maken;
  • de ouders bij de gesprekken over de weekplanning betrekt, zodat zij daar verantwoordelijkheid voor voelen;
  • ondersteuning biedt voor inhoudelijke vragen over het huiswerk.

Voor kinderen die nieuw zijn in Nederland en die extra ondersteuning goed kunnen gebruiken, is er Thuisonderwijsmaatjes. Ervaren Nederlanders helpen deze kinderen op afstand bij het schoolwerk. 

Van thuis weer naar school

Om leerlingen weer volledig te laten deelnemen aan het onderwijs zijn vaak kleine stapjes nodig. Net zoals schoolverzuim een proces is dat vaak sluipend verloopt, is terugkeren naar school ook een proces dat vaak een langere tijd vraagt en niet in één keer slaagt. De praktijkkaart Van thuis weer naar school biedt scholen en gemeenten praktische handvatten om leerlingen weer deel te laten nemen aan het onderwijs.

School en beleid

Nationaal Programma Onderwijs

Om leerlingen die geraakt worden door de coronamaatregelen gelijke kansen te blijven bieden, investeert het kabinet 8,5 miljard euro in het onderwijs. Informatie voor scholen vind je op Nponderwijs.nl. Daar vind je bijvoorbeeld relevante informatie per onderwijsniveau en de menukaart met kansrijke interventies over bijvoorbeeld de executieve functies, maar ook de (extra) inzet van personeel en ondersteuning.

Op de site van het onderwijs OMT vind je meer adviezen. Kijk ook naar hoe het Meander College de voortgang van leerlingen meet.

Beleid op welbevinden

Hoe het nu staat met het welbevinden van de leerlingen verschilt per school, klas en kind. Voer daarom continu het gesprek als schoolteam met het ondersteuningsteam om te blijven pijlen hoer het gaat met het welbevinden van leerlingen.

Kies vervolgens samen met het kind, ouders en samenwerkingspartners een passende interventies. Wil je weten welke interventies erkend zijn? Ga naar de databank Effectieve Jeugdinterventies.

Er zijn verschillende domeinen waar de school op kan inzetten als het gaat om het welbevinden van leerlingen. Denk aan: de aanwezigheid in de (online) lessen, energie, concentratie, contact met leeftijdgenoten, contact met docenten, motivatie voor school, omgaan met emoties, algemene stemming, gevoel van eigen kunnen (‘self-efficacy’), veerkracht van het kind en zijn gezin. Analyseer wat er voor jouw leerlingen nu nodig is. Om vanuit die analyse te komen tot een interventie is er voor scholen een praktijkkaart Welbevinden ontwikkeld. Hierdoor krijg je zicht op de prioriteiten en kun je bepalen welke interventie nu nodig is.

Effectieve instrumenten en programma’s

Het meest effectief zijn integrale programma’s die over een langere tijd zijn uitgespreid, waarbij leerkrachten goede training krijgen, ouders ondersteuning krijgen in de opvoeding en leerlingen ondersteund worden in sociaal-emotionele ontwikkeling en psychisch welbevinden. Bij een brede of integrale aanpak wordt iedereen in en om de school betrokken: schoolleiding, leraren, leerlingen, ouders en opvoeders, wijk en de jeugdhulp. Het ondersteunen van leerlingen met extra ontwikkelbehoeften kunnen scholen niet alleen. Daar is deskundigheid bij nodig, wat een goede samenwerking tussen scholen en de jeugdhulppartijen rondom de scholen van groot belang maakt.

Op Welbevindenopschool.nl en bij het Trimbos-instituut en Pharos vind je verschillende handreikingen, factsheets en infograpics over de mentale gezondheid van jongeren. Bijvoorbeeld de handreiking Bevordering mentale gezondheid jeugd voor scholen en gemeenten.

Hoe weet je of een sociale vaardigheidstraining effectief is? Check op effectieve elementen, zoals: oefenen en psycho-educatie. Meer hierover vind je in het bericht ‘Een superkind na zes lessen, dat kan natuurlijk niet’.

Steunpakketten van de overheid

Op de webpagina Overzicht steunpakketten voor jeugd vind je een overzicht van alle steunpakketten van de overheid voor de jeugd.

Lees ook

Alle pagina's voor professionals over het coronavirus

Naar het overzicht

Jouw reactie

Heb je vragen of opmerkingen over de informatie over omgaan met de gevolgen van het coronavirus op onze website? Dan kun je reageren via coronavirus@nji.nl. Hiermee kunnen we de informatie op onze website actualiseren.