ZIKOS-slachtoffers wachten nog steeds op erkenning

Er is nog steeds geen erkenning en herstel voor de jongeren die twee jaar geleden in het rapport 'Eenzaam gesloten' vertelden over de schade die ze opliepen op een ZIKOS-afdeling. Na dat eerste rapport bleef het stil, schrijft ervaringsdeskundige Jason Bhugwandass in zijn vervolg 'Eenzaam gestorven'.

De jongeren die verbleven op een afdeling voor Zeer Intensieve Kortdurende Observatie en Stabilisatie (ZIKOS) stonden bloot aan verwaarlozing, seksueel grensoverschrijdend gedrag en geweld. Ze ervaarden de sfeer als kil en grimmig. De groepsleiders beschikten volgens de jongeren niet over voldoende kennis en kunde. Een maand na het verschijnen van het rapport hierover werd besloten de ZIKOS-afdelingen te sluiten. Dat was destijds ook een van de aanbevelingen van het rapport.

Met de andere aanbevelingen is echter niets gedaan, concludeert Bhugwandass nu. Er kwam geen erkenning en geen herstel. Het vergaat de jongeren die daar verbleven nog steeds slecht. Bijna alle jongeren hadden suïcidale gedachten in de periode na het eerste rapport; driekwart heeft een zelfmoordpoging gedaan. Vijf jongeren hebben hun leven beëindigd. Bijna alle jongeren hebben nog psychische klachten. De meesten krijgen geen passende behandeling. Veel jongeren durven geen hulp meer te vragen. Minder dan de helft volgt scholing of werkt. Veel jongeren hebben behoefte aan een vorm van nazorg. En ze hebben behoefte aan financiële compensatie.

Excuses gepaard met een cultuurverandering

Na het eerste rapport hebben de ZIKOS-aanbieders geen contact gezocht met de jongeren. Ze zeiden wel open te staan voor contact, maar namen niet zelf het initiatief. Nog steeds hebben de jongeren behoefte aan erkenning van wat hen is overkomen. Ze willen excuses, maar die moeten wel gepaard gaan met een cultuurverandering in de jeugdzorg. Bij de presentatie van het nieuwe rapport hebben de aanbieders, iHub en Pactum, nadrukkelijk hun excuses aangeboden.

Na het eerste rapport kwam er veel aandacht voor verbetering van de gesloten jeugdzorg, maar weinig voor het herstel van de ZIKOS-slachtoffers. Het kabinet heeft 12 miljoen euro gereserveerd voor excuses en herstel voor slachtoffers van de gesloten jeugdzorg, waar de ZIKOS-afdelingen onderdeel van waren. Maar er is niets specifieks voor deze ZIKOS-slachtoffers, aldus Bhugwandass.

Grote gevolgen die nog steeds doorwerken

'De verhalen van deze jongeren raken ons diep', zegt Rutger Hageraats namens het Nederlands Jeugdinstituut. 'Allereerst willen we onze erkenning uitspreken voor de jongeren die op een ZIKOS-afdeling verbleven en hun naasten. Hun verhalen laten zien hoe groot de gevolgen zijn van wat zij hebben meegemaakt en hoe dat nog elke dag doorwerkt in hun leven nu. Deze jongeren, hun ouders en hun andere naasten hebben recht op excuses en erkenning van wat ze hebben meegemaakt.'

'Het is onthutsend dat Jason Bhugwandass opnieuw het initiatief moest nemen om te laten zien dat het nog steeds niet is gelukt om deze jongeren de erkenning en nazorg te geven die ze nodig hebben', vervolgt Hageraats. 'De jongeren hebben ernstige schade opgelopen, waar ze de rest van hun leven last van houden. En het vertrouwen van de ouders die de zorg voor het meest waardevolle in hun leven in handen van anderen hebben gelegd, is ernstig geschaad.'

'Het is belangrijk dat iHub en Pactum nu nadrukkelijk en duidelijk hun excuses hebben uitgesproken voor wat deze kinderen hebben meegemaakt. Maar de hele jeugdzorg moet zich hier rekenschap van geven. We mogen het niet laten aankomen op een derde rapport. Een cultuurverandering is echt nodig, zodat kinderen in de jeugdhulp zorg van hoge kwaliteit krijgen. Juist ook de kinderen die dat het hardst nodig hebben', aldus Hageraats.

Ontwikkeling centraal stellen

'In de zorg moet de ontwikkeling van jongeren centraal staan. Niet het vermijden van risico's, hoe moeilijk dat ook is. Dat vraagt om een andere benadering, met als vertrekpunt de kracht van jongeren zelf, hun ouders en hun netwerk. De ondersteuning en behandeling moet zoveel mogelijk met en dicht bij hun eigen leefomgeving georganiseerd zijn. Gericht op herstel, en vanuit de verbondenheid met anderen.'

Meer informatie

Bericht ExpExRapport Eenzaam gestorven