Voorlopig schooladvies: 'Adviseer kansrijk'

Leerlingen in groep 8 van de basisschool krijgen deze maand hun voorlopige schooladvies. Het is de eerste stap in de richting van het uiteindelijke vervolgonderwijs. Ellen Donkers van het NJi pleit voor 'kansrijk adviseren'. 'Als je denkt dat er thuis te weinig ondersteuning is, vraag je dan af of dat relevant is voor je advies.'

Een paar weken na het voorlopige schooladvies maken leerlingen de doorstroomtoets. Komt daar een 'hoger' leerniveau uit dan het voorlopige advies, dan is de school verplicht het advies te heroverwegen. 'Maar het advies wordt niet altijd aangepast', vertelt Donkers. 'Het voorlopig schooladvies van de leraar is dus heel bepalend.'

Bepaalde groepen kinderen krijgen vaker een te laag schooladvies, vertelt Donkers. Zo bleek onlangs uit onderzoek van DUO dat meiden in groep 8 gemiddeld een lager schooladvies krijgen dan jongens, terwijl de daaropvolgende doorstroomtoets geen verschil laat zien. Ook kinderen uit gezinnen met een laag inkomen, kinderen die op het platteland wonen en kinderen met een migratieachtergrond krijgen vaker een te laag schooladvies. Donkers: 'Dan staan die kinderen dus al op achterstand.'

Onbewuste vooroordelen

Bij het opstellen van het voorlopig advies spelen onbewuste vooroordelen mee, vertelt Donkers. 'Meisjes worden ook door vrouwelijke leerkrachten vaker onderschat dan jongens. Ook komt het voor dat de leraar weet dat een kind thuis weinig hulp krijgt bij huiswerk. Bijvoorbeeld omdat de ouders door geldzorgen veel stress hebben, of omdat ze de taal niet goed beheersen. De leraar kan dan denken: deze leerling kan misschien een hoger schoolniveau aan, maar omdat er thuis geen steun is, adviseer ik voor de zekerheid een lager niveau.'

Kansrijk adviseren

Het is als leerkracht dus belangrijk om te reflecteren op wat je onbewust meeneemt in je advies, aldus Donkers. 'Dat reflecteren is ingewikkeld. Want als leraar ken je je leerlingen goed, je kunt context niet zomaar wegdenken. Maar stel jezelf de vraag: als ik alleen naar de cijfers kijk, welk advies zou ik geven? En welke andere factoren laat ik meewegen? Als je denkt dat er thuis te weinig ondersteuning is, vraag je dan af of dat relevant is voor je advies. Want misschien had de leerling het mét ondersteuning nog beter gedaan, maar ook zonder hulp kan de leerling het niveau aan. Dat noemen we kansrijk adviseren.' 

'Als een leerling duidelijk beter presteert op de doorstroomtoets dan jouw inschatting, is dat een signaal voor jou als leraar. Denk niet meteen dat het toeval is dat de leerling goed scoort op de doorstroomtoets. Natuurlijk zegt één toetsmoment niet alles over de capaciteiten van een leerling. Maar een kind scoort op een goede dag niet opeens twee niveaus hoger. Dat zegt echt iets.'

Tijdlijn Schooladvies 2026DUO-rapport Verschil in schooladvies tussen jongens en meiden