HBSC: Jongeren steunen meer op hun ouders

Jongeren ervaren veel druk door schoolwerk en zijn minder positief dan voorheen over de sfeer tussen klasgenoten. Ook is de acceptatie van homoseksualiteit sterk afgenomen. Dat blijkt uit het vierjaarlijkse onderzoek Health Behaviour in School-aged Children (HBSC). 'Het rapport laat een aantal negatieve ontwikkelingen zien, zoals meer roken, discriminerend gedrag, mentale problemen en schooldruk', zegt Jiska Peper (NJi). 'Daartegenover staat een positief resultaat: jongeren kunnen beter dan voorheen met hun ouders praten over zorgen en problemen.'

'Jongeren kunnen tegenwoordig voor steun makkelijker terecht bij hun ouders, opa's en oma's, broers en zussen, stiefouders en andere volwassenen om hen heen', aldus Jiska Peper. 'Dat geldt met name voor jongens. Vooral dat ze goed kunnen praten met hun vader valt op, maar ook het feit dat meer jongens dagelijks samen met het gezin eten. Jongeren zeggen vaker dan voorheen dat zij met hun ouders kunnen praten over zorgen en problemen. Dat wijst erop dat ouders voor veel jongeren een belangrijke steun zijn.'

'Meisjes noemen voor steun bij problemen en zorgen vaker vriendinnen, en iets minder vaak dan jongens hun ouders of andere familieleden. Jongens rapporteren juist dat ze minder makkelijk bij hun vrienden terecht met hun problemen.'

Jongeren met een migratieachtergrond ervaren minder steun vanuit het gezin en praten minder makkelijk met hun ouders en andere familieleden. Opvallend is verder dat leerlingen met een migratieachtergrond en leerlingen uit gezinnen met een lagere welvaart vaker melden dat zij hun ouders als overbeschermend ervaren. Peper: 'Dat roept interessante vragen op over de balans tussen steun bieden en ruimte geven aan jongeren. Het HBSC-onderzoek laat zien dat jongeren dit zo ervaren, maar niet waardoor deze verschillen ontstaan. Daarvoor is verdiepend onderzoek nodig.'

Gezinnen als bron van veerkracht

Gezinnen zijn een belangrijke bron van veerkracht voor jongeren, concludeert Peper. 'Het heeft daarom zin om gezinnen te ondersteunen bij opvoedvragen en dagelijkse problemen, bijvoorbeeld via laagdrempelige wijkteams. Want kinderen en jongeren kloppen bij hun ouders aan met problemen en hebben daar dus baat bij.'

HBSC is een internationaal vragenlijstonderzoek, in Nederland uitgevoerd onder ruim zesduizend leerlingen van 10 tot en met 16 jaar. Een nadeel van zo'n grootschalig onderzoek is dat het moeilijk de diepte in kan, aldus Peper. 'We weten nu dat veel jongens steun ervaren binnen het gezin, maar we weten niet precies waar die steun uit bestaat. Is het hulp bij huiswerk of financiële steun? Is het praten over je gedachten of over de stress die je ervaart? Dat zouden we beter moeten begrijpen.'

Gebruik van sociale media

Ook het gebruik van sociale media verdient aandacht, zegt Peper. 'Jongeren ervaren dat zelf niet altijd als problematisch; ongeveer 7 procent zegt er echt veel last van te hebben. Tegelijkertijd meldt een meerderheid meer tijd op sociale media door te brengen dan ze eigenlijk zouden willen, waardoor schoolwerk eronder lijdt.'

Vooral meisjes melden onverminderd veel mentale problemen. 'Ze kunnen in hun vriendenkring terecht voor steun, maar we zien dat er ook sprake is van co-ruminatie: herhaald en intensief met elkaar praten over problemen. Meisjes doen dat vaker dan jongens, vooral naarmate ze ouder worden. Het risico daarbij is dat ze elkaar verder de put in praten.'

Dit keer zijn in het HBSC-onderzoek ook vragen opgenomen over ontwikkelingen in de wereld. Ongeveer 20 procent van de jongeren maakt zich daar zorgen over. Jongeren met een migratieachtergrond maken zich vaker zorgen over oorlogen, terwijl jongeren zonder migratieachtergrond zich vaker zorgen maken over de woningmarkt. En vwo-leerlingen maken zich vaker zorgen over het klimaat dan leerlingen van andere schoolniveaus.

Meer informatie

Bericht HBSRapport HBSC 2025 - Gezondheid en welzijn van jongeren in Nederland