Deepnudes: 'Maak duidelijk dat dit niet oké is'

Vervalste naaktbeelden - deepnudes - zijn door de opkomst van kunstmatige intelligentie steeds makkelijker te maken en verspreiden. Ook jongeren hebben ermee te maken. Ze maken zelf de beelden, of zijn er slachtoffer van. Jongeren hebben begeleiding nodig van volwassenen om te leren hiermee om te gaan, zegt Nick van Hummel van het NJi. 'We moeten altijd duidelijk maken dat dit niet oké is.'

'Het gemak waarmee mensen valse naaktbeelden kunnen maken is nieuw. Maar het is een vorm van online seksueel grensoverschrijdend gedrag, en dat fenomeen kennen we al langer', zegt Nick van Hummel van het Nederlands Jeugdinstituut. 'Ouders zien de gevolgen al jaren, net als jeugdprofessionals in het onderwijs, het jongerenwerk en de hulpverlening.'

Het is niet bekend hoeveel kinderen en jongeren ermee te maken hebben, vertelt Van Hummel. 'Duidelijk is wel dat het erg schadelijk kan zijn voor jongeren.'

Schaamte en machteloosheid

'Het slachtoffer weet dat die beelden nep zijn, maar anderen vaak niet. Ze kunnen net zo'n verwoestend effect hebben als echte naaktbeelden van jongeren die rondgaan. Jongeren voelen bijvoorbeeld schaamte en machteloosheid. Het gevolg kan zijn dat ze het vertrouwen in anderen en zichzelf verliezen en zich terugtrekken uit hun sociale leven.'

'Jongeren kunnen bij wijze van grapje valse beelden maken, zonder erbij stil te staan hoe schadelijk en mogelijk traumatisch dat is voor een slachtoffer. Hoewel ontdekken en experimenteren hoort bij de ontwikkeling van jongeren, kunnen ze daarbij grenzen overschrijden, van zichzelf en anderen. Jongeren zijn ongeremder dan volwassenen en kunnen de gevolgen van hun acties niet goed inschatten.'

Daar komt bij dat die gevolgen online extra groot kunnen zijn, doordat deze beelden makkelijker een groot publiek bereiken, aldus Van Hummel. 'Bovendien is er online minder toezicht en ben je daar anoniemer. Jongeren die een grens over gaan worden online minder snel gecorrigeerd.'

Begeleiding en begrenzing

'Jongeren die zulke beelden maken, slachtoffer en omstanders hebben begeleiding én begrenzing nodig. Niet alleen om hen te beschermen tegen online gevaren, maar ook om duidelijk te maken waar grenzen liggen en wat de impact is van hun gedrag op anderen.'

Iedereen heeft een taak in de mediaopvoeding van jongeren, zegt Van Hummel. 'Ouders kunnen bijvoorbeeld open en eerlijk met hun kind praten over de risico's. Bespreek waarom het maken of verspreiden van zulke beelden niet oké is en hoe schadelijk dat kan zijn.'

Bespreken van grenzen

'Tegelijk weten we dat praten over dit onderwerp niet altijd makkelijk is voor ouders en kinderen. Daarom hebben ook scholen, vanuit hun maatschappelijke opdracht, een belangrijke rol in het bespreken van grenzen en online seksueel gedrag. Niet alleen voor jongeren die ermee te maken krijgen, maar ook voor wie erbij staat en moet weten wat wel en niet oké is.'

'Voor iedereen geldt: laat jongeren vooral weten dat ze altijd bij jou terecht kunnen - ook als ze denken dat ze zelf iets fout hebben gedaan. En willen ze er niet over praten? Laat het dan even rusten en zeg dat jullie er altijd op een ander moment over kunnen praten.'