Kindermishandeling

Shakenbabysyndroom

Een bijzondere en zeer ernstige vorm van lichamelijke kindermishandeling is het shakenbabysyndroom of inflicted traumatic brain injury, waarbij een ouder of verzorger een baby zo hard door elkaar schudt dat het kind daar allerlei klachten aan overhoudt. Het shakenbabysyndroom betekent letterlijk: het syndroom van de door elkaar geschudde baby.

Het shakenbabysyndroom komt voornamelijk voor bij kinderen jonger dan 4 jaar. De kans op letsel als gevolg van het schudden is het grootst bij baby's tot ongeveer 1 jaar. De meeste slachtoffers vallen in de leeftijdscategorie van drie tot acht maanden, maar ook dreumesen en peuters kunnen verwondingen oplopen als ze te hard door elkaar worden geschud. De normale omgang met een baby en spelletjes als hop-paardje-hop kunnen dit syndroom niet veroorzaken.

Hersenbeschadiging

Het door elkaar schudden van een jong kind is gevaarlijk omdat het kind nog een relatief groot en zwaar hoofd heeft in verhouding tot de rest van zijn lichaam. Bovendien zijn de nekspieren nog niet sterk genoeg om het hoofd zonder steun rechtop te kunnen houden. Daardoor kan het zijn hoofd niet voldoende ondersteunen als het met veel kracht door elkaar geschud wordt. Dat kan schade veroorzaken aan de hersenen, bloedvaten en zenuwen, met blijvend letsel of zelfs de dood tot gevolg. Kinderen die lijden aan het shakenbabysyndroom blijken vijf tot twintig seconden door elkaar te zijn geschud en in de meeste gevallen minder dan veertig keer.

Stress of paniek

Aanhoudende stress of een paniekreactie zijn de belangrijkste redenen waardoor ouders hun kind soms door elkaar schudden. Als een baby maar steeds blijft huilen en het lukt ouders niet om het te troosten, kunnen zij zich machteloos of boos voelen. In hun wanhoop schudden ze het kind soms door elkaar om het stil te krijgen. In dit soort situaties kunnen ouders het beste het volgende doen:

  • Het kind op een veilige plek leggen, bijvoorbeeld in bed of in de box.
  • Iemand zoeken die even de zorg voor het kind kan overnemen, zoals een familielid, vriend of vriendin of een buurvrouw.
  • Tijd voor zichzelf nemen, zodat ze kunnen bijkomen en ontspannen.

Ook als een kind zich erg verslikt en dreigt te stikken, kunnen ouders in paniek het kind soms door elkaar schudden om ervoor te zorgen dat het weer gaat ademhalen. Ouders realiseren zich niet of onvoldoende hoe gevaarlijk het schudden is.

Voor andere adviezen voor ouders hoe te voorkomen dat zij hun kind door elkaar schudden, zie de informatie van Kind en Gezin

Gevolgen

Een geschudde baby hoeft in eerste instantie niet anders dan normaal te reageren. Letsel is niet altijd direct zichtbaar, maar kan zich ontwikkelen in de uren na het schudden.  Kinderen kunnen allerlei symptomen krijgen als gevolg van het hersenletsel, bijv. verminderde eetlust, overgeven, moeite met ademhalen of slikken, verminderd bewustzijn of zelfs een coma, epileptische aanvallen, verlaagde spierspanning/slapheid.
Ongeveer een kwart van de geschudde baby’s overlijdt. Van de kinderen die overleven heeft zo’n 80 procent levenslang last van de gevolgen van het schudden. Langetermijn gevolgen kunnen fysieke beperkingen zoals doofheid en blindheid, verstandelijke beperkingen, leer- en gedragsproblemen, taal-spraakproblemen en ontwikkelingsachterstanden zijn.

Wat kun je als professional doen?

Belangrijkste is om het shakenbabysyndroom te voorkomen. De jgz-richtlijn Kindermishandeling beveelt goed voorlichting aan ouders aan. Inzicht in de kwetsbaarheid van baby’s en de gevaren van schudden en het omgaan met stressvolle situaties in de verzorging van een baby zijn daarbij van belang.

Als een ouder zijn of haar kind toch door elkaar geschud heeft, is snelle medische hulp en de juiste diagnose nodig om te voorkomen dat de gevolgen verergeren, bijvoorbeeld door behandeling van een zwelling in de hersenen.

Bronnen

  • Vink, R., Wolff, M., Broerse, A., Heerdink, N., Sleuwen, B. van, & Kamphuis, M. (2016). JGZ-Richtlijn Kindermishandeling (hoofdstuk 8). Leiden: TNO.
  • Kind en gezin (2002). 'Het Shaken Infant Syndrome: wetenschappelijk dossier'. Brussel, Kind en Gezin.
  • National Center of Shaken Baby Syndrome (n.d): www.dontshake.com
Vragen?

Roos Kooijman is contactpersoon.

Foto Roos  Kooijman

Hebt u een vermoeden van kindermishandeling of huiselijk geweld?
Bel voor advies over of het melden van vermoedens:
Veilig Thuis: 0800 - 2000 (gratis) - www.ikvermoedhuiselijkgeweld.nl

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. Sluit mededeling over cookies