• WERKEN AAN DE KWALITEIT
  • VAN DE JEUGDSECTOR
Ouderschap en opvoeden

Achtergrond

Opvoeden houdt in dat ouders hun kind begeleiden bij zijn of haar ontwikkeling tot een zelfstandig participerend lid van de samenleving. Dit doen ouders door:

  • het bieden van een verzorgende en beschermende omgeving (bijvoorbeeld affectie tonen, sensitief en adequaat op behoeftes van kind reageren);
  • het bieden van structuur (bijvoorbeeld zorgen voor regelmaat en orde, consistent handelen);
  • het overdragen van kennis en het bijbrengen van waarden en normen (bijvoorbeeld uitleg en informatie geven, eigen verantwoordelijkheid stimuleren, ongewenst gedrag ontmoedigen of negeren, goed gedrag belonen).

De vorm en de mate waarin ouders opvoeden varieert per ouder en gezin, en is afhankelijk van kenmerken van de ouder zelf, het kind en van de omgeving (Bucx en De Roos 2011).

Belangrijke principes bij opvoeden

Bij opvoeden geldt een aantal belangrijke principes die de ontwikkeling van een kind positief beïnvloeden (Sanders, 2012):

  • Een veilige en stimulerende omgeving. Een veilige omgeving laat kinderen ongestoord ontdekken, ouders hoeven minder te verbieden. In een stimulerende omgeving met boeiende activiteiten vervelen kinderen zich minder snel en is er minder kans op negatief aandacht vragen en vervelend gedrag.
  • Positieve ondersteuning. Complimenten en aanmoediging zijn motiverend om nieuwe dingen te leren. Ouders stimuleren zo de zelfredzaamheid van hun kind en bieden ondersteuning bij moeilijkheden.
  • Aansprekende discipline. Kinderen ontwikkelen zich het best in een duidelijke en voorspelbare omgeving, waarbij ouders duidelijke regels stellen, op een heldere manier instructies geven en snel reageren wanneer het kind ongewenst gedrag vertoont.
  • Realistische verwachtingen. Ieder kind is uniek en ontwikkelt zich in zijn eigen tempo. Wanneer ouders te veel van het kind verwachten of willen dat het meteen alles goed doet, kunnen er problemen ontstaan. Ieder kind maakt fouten en meestal niet met opzet.
  • Goed voor jezelf zorgen. Geen enkele ouder is perfect en opvoeden is iets dat iedereen met vallen en opstaan leert. Wanneer ouders goed voor zichzelf zorgen en genoeg rust en ontspanning krijgen, kunnen ze gemakkelijker geduldig, consequent en beschikbaar voor hun kinderen zijn.

Context van opvoeden

Opvoeden gebeurt niet alleen in de thuissituatie. Kinderen hebben naast hun ouders ook te maken met andere personen die betrokken zijn bij de opvoeding, bijvoorbeeld familieleden, buren, de huisarts, de leerkracht en de medewerkers in de kinderopvang. Zij zijn in meer of mindere mate deel van de opvoedcontext van het gezin.

Voorwaarden voor een goede opvoedingsomgeving

In de context van het gezin is een aantal voorwaarden belangrijk voor het creëren van een goede opvoedingsomgeving (Blokland, 2010):

  • Continuïteit en stabiliteit in de levensomstandigheden
  • Mogelijkheden voor educatie en scholing
  • Sociale omgang met leeftijdgenoten
  • Adequate voorbeelden waaraan een kind zich kan spiegelen
  • Opgenomen zijn in een sociaal verband van familie, vrienden, school en buurt
  • Kennis over en contact met het eigen verleden

Daarnaast is het van belang dat ouders zich gesteund voelen door de partner, de omgeving, het informele netwerk en instanties. Ook wordt de opvoeding positief beïnvloed als ouders zelfvertrouwen hebben, een gevoel van overzicht en het gevoel invloed te kunnen uitoefenen op de opvoeding.

Opvoedingsondersteuning

Soms gaat het opvoeden niet vanzelf en is professionele opvoedingsondersteuning nodig. Dan krijgt het gezin te maken met professionals uit bijvoorbeeld de jeugdgezondheidszorg, jeugdzorg of welzijnsinstelling.

Bron

  • Blokland, G. (2010). 'Over opvoeden gesproken : methodiekboek pedagogisch adviseren'. Amsterdam: SWP Uitgeverij
  • Bucx, F. (2011). 'Gezinsrapport 2011 : een portret van het gezinsleven in Nederland'. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP)
Vragen?

Esther van Beekhoven is contactpersoon.

Foto Esther van Beekhoven

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. Sluit mededeling over cookies