• WERKEN AAN DE KWALITEIT
  • VAN DE JEUGDSECTOR
Autisme

Een autismespectrumstoornis herkennen

Geen twee kinderen met autisme zijn gelijk. Dit maakt het ook zo lastig om gedrag van kinderen met autisme op de juiste wijze te duiden. Er zijn geen standaard afvinklijstjes waardoor een onderwijsprofessional een leerling met autisme kan herkennen. Vaak voelt de onderwijsprofessional intuïtief aan dat het kind anders is.

Wanneer een leerling een vorm van autisme heeft, heeft hij beperkingen in sociale omgang, communicatie en de verbeelding (Gezondheidsraad, 2009). In vakliteratuur wordt de verzamelterm 'autismespectrumstoornissen' (ASS) gebruikt voor vijf verschillende vormen van autisme. Lees meer over deze vijf subgroepen bij het onderdeel Definitie in dit dossier. Het is goed te benadrukken dat er wordt gesproken van een spectrum, omdat de stoornis zich bij elke persoon anders uit. Net als elk kind, is ook een kind met autisme uniek. Opvallend is dat autisme viermaal vaker voorkomt bij jongens dan bij meisjes (Supplement Autisme, 2013). Lees hier meer over bij het onderdeel Cijfers van dit dossier.

Kenmerken Autisme

Alle vormen van autisme hebben een aantal gemeenschappelijke kenmerken (Supplement Autisme, 2013):

  • Stoornis in de sociale omgang;
  • Moeite met het zich inleven en verplaatsen in de ander;
  • Weinig begrip van sociale situaties;
  • Moeite met wisselende en onzichtbare sociale betekenissen;
  • Stoornis in de communicatie;
  • Moeite met abstract en vaag taalgebruik;
  • Moeite met figuurlijk taalgebruik;
  • Moeite met wat niet gezegd, maar wel bedoeld wordt;
  • Moeite met non-verbale communicatie;
  • Stoornis in de verbeelding;
  • Rigide denken en handelen;
  • Weerstand tegen veranderingen;
  • Voorkeur voor vaste routines en regels;
  • Beperkte, eenzijdige interesses.

Naast deze symptomen kan er sprake zijn van opvallend gedrag in de zin van een vreemde oogopslag, een onhandige, houterige motoriek, hinderlijke bewegingen, veel friemelen en ‘pulken’ aan kleding (Van Doorn en Stavenga, 2001).

Leerlingen met een vorm van autisme hebben vaak óók last van een abnormale prikkelgevoeligheid (Supplement Autisme, 2013). Dit betekent dat zij overgevoelig zijn voor bepaalde prikkels. Leerlingen vinden het lastig om binnenkomende informatie te filteren en ondervinden last van achtergrondgeluiden. Dat zorgt ervoor dat zij snel zijn afgeleid en zich lastig kunnen concentreren.

Als een kind bovenstaande symptomen vertoont, wil dat nog niet zeggen dat het ook echt autisme heeft. Er wordt pas van gesproken, wanneer een kind ernstige problemen heeft op elk van de drie bovengenoemde gebieden.

Autisme en andere stoornissen

Uit de praktijk blijkt dat bij een leerling met een autisme spectrum stoornis ook nogal eens sprake is van een samengaan met een andere stoornis, zoals bijvoorbeeld dyslexie of ADHD (Doorn & Stavenga, 2001). Bij zulke zogenaamde comorbiditeit moet uit diagnostisch onderzoek blijken wat als meest ernstige probleem moet worden aangepakt.

Syndroom van Asperger en PDD-NOS

Het is bekend dat in het regulier onderwijs de vormen syndroom van Asperger en PDD-NOS het vaakst voorkomen (Supplement Autisme, 2013). Leerlingen met het syndroom van Asperger hebben een normale begaafdheid. Zij hebben vaak de volgende kenmerken:

  • Problemen in sociale interacties;
  • Vaak sprake van beperkte interesses;
  • Taal lijkt goed ontwikkeld, maar doet zich vaak ouwelijk en formeel aan (begripsniveau wordt vaak overschat);
  • Moeite met het geven van de juiste betekenis aan de informatie die zij ontvangen, en;
  • Vooral auditief ingesteld (bij andere vormen van autisme is dit visueel).

Een leerling met PPD-NOS voldoet niet aan de criteria van de andere stoornissen binnen het autistisch spectrum. Het gaat hier om een zogenaamde 'restcategorie' waarvoor eenduidige en positief geformuleerde criteria ontbreken. Er zijn ernstige tekortkomingen in de interactie en communicatie, evenals stereotiepe gedragspatronen en merkwaardige interesses.

Vragen?

Joanne van den Eijnden is contactpersoon.

Foto Joanne van den Eijnden

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies.