• WERKEN AAN DE KWALITEIT
  • VAN DE JEUGDSECTOR
ADHD

Wat werkt?

ADHD is niet te genezen. Behandeling kan zich wel richten op het bestrijden en verminderen van de symptomen, het beperken van de gevolgen en het verbeteren van het sociale functioneren. Veel behandelingen voor kinderen en jongeren met ADHD zijn nog niet goed onderzocht en dat maakt het lastig om goede uitspraken te doen over werkzame elementen. Onderzoek wijst uit dat de behandeling in ieder geval uit de volgende elementen moet bestaan:

  1. Psycho-educatie (aan ouders, leerkrachten en eventueel de jeugdige zelf). Dit kan al voor veel verbetering zorgen. Blijven er toch zorgen over het gedrag, dan is behandeling nodig.
  2. Bij het opstellen van het behandelplan niet alleen kijken naar de kernsymptomen van ADHD, maar ook naar de belemmeringen in het functioneren, comorbide problemen, sterke en zwakke kanten van de jeugdige en de draagkracht van het gezin. Ouders (en oudere jeugdigen) betrekken bij het behandelplan.
  3. Bij kinderen jonger dan 6 jaar kiezen voor psychosociale interventies, en dan bij voorkeur voor gedragstherapeutische ouder- en/of leerkrachttraining.
  4. Bij jeugdigen tussen de 6 en 18 jaar in overleg met ouders en kind kiezen voor medicatie of psychosociale interventies. Richtlijnen daarbij zijn:
    • Bij milde tot matige ADHD in eerste instantie kiezen voor psychosociale interventies, bij voorkeur gedragstherapeutische ouder- en/of leerkrachttraining. Bij jeugdigen vanaf acht jaar kan aanvullend individuele cognitieve gedragstherapie gericht op zelfregulatie en impulscontrole, of plannings- en organisatievaardigheden toegevoegd worden. Ook kan een sociale vaardigheidstraining overwogen worden. Van belang is dan wel dat de effecten goed gemonitord worden.
    • Voor ernstigere vormen van ADHD heeft medicatie de voorkeur vanwege grotere effecten op kernsymptomen als hyperactiviteit, impulsiviteit en aandachts- en concentratieproblemen. Psychosociale interventies kunnen aanvullend ingezet worden voor bijkomende problemen. 
  5. De verschillende interventies worden bij voorkeur na elkaar en niet gelijktijdig ingezet. Zo kan beter geëvalueerd worden wat het effect is van elke afzonderlijke interventie en wordt voorkomen dat er onnodig (over)behandeld wordt.

Medicatie

In de medicamenteuze behandeling van ADHD zijn psychostimulantia het middel van eerste keuze. In Nederland worden de stimulantia methylfenidaat en dexamfetamine gebruikt, maar er is meer ervaring met en onderzoek naar methylfenidaat. Dit middel wordt daarom als eerste ingezet.

Gedragstherapeutische oudertrainingen

Effectieve gedragstherapeutische oudertrainingen zijn gestructureerd en geprotocolleerd. Ze worden bij voorkeur in een instelling aangeboden, bestaan uit minimaal 8 sessies en zijn gebaseerd op de sociale leertheorie. Ze hebben strategieën opgenomen gericht op het verbeteren van de ouder-kind relatie en besteden veel aandacht aan wat er al wel goed gaat. Ook stellen ze ouders in de gelegenheid om hun eigen doelen op te stellen en gebruiken ze rollenspellen, modeling en huiswerkopdrachten om ouders antecedente technieken (het bieden van structuur en duidelijkheid) en consequente technieken (effectief reageren op gedrag, prijzen en belonen) aan te leren. De trainingen besteden veel aandacht aan de therapeutische relatie (luisterend oor, veilige sfeer).

Gedragstherapeutische leerkrachttrainingen

In effectieve leerkrachttrainingen leren leerkrachten in minstens 6-8 sessies gedragstherapeutische technieken als het hanteren van strikt klassenmanagement, het inzetten van een puntensysteem, het toepassen van de Goed-Gedrag-Kaart in de klas met beloningen die thuis worden gegeven en time-out in de klas. Hierbij is een goede samenwerking met ouders van groot belang.

Psychosociale interventies voor jeugdigen

Interventies die bij jeugdigen zelf kunnen worden ingezet zijn cognitieve gedragstherapie, organisatie- en planningstrainingen of sociale vaardigheidstrainingen. Er is nog veel onduidelijk over de effectiviteit, maar om effectief te zijn moeten zij in ieder geval gestructureerd werken aan doelen die voor de jeugdige duidelijk zijn en zich vooral richten op vaardigheden die al goed gaan. Ook veel ruimte voor het oefenen met vaardigheden (via rollenspellen, modeling en huiswerkopdrachten) is van belang evenals aandacht voor het verhogen van de behandelmotivatie en het ontwikkelen van een goede therapeutische relatie.

Dieetinterventies

Onderzoek geeft steeds meer inzicht in de effecten van dieetinterventies. Vooralsnog worden vooral positieve effecten gevonden voor eliminatiediëten (of few foods diëten), maar meer onderzoek is nodig voordat dergelijke diëten op grote schaal kunnen worden ingezet.

Comorbiditeit

Voor de behandeling van comorbiditeit is geen standaard. Vaak wordt een combinatie van medicatie en gedragstherapeutische behandeling ingezet. Toch lijkt het erop dat de aangeraden behandeling dan niet anders is dan wanneer er alleen sprake is van ADHD.

Meer informatie

Meer informatie over Wat werkt bij ADHD kunt u vinden in: Wat werkt bij ADHD
Meer informatie over medicatie en psychologische behandelvormen is ook te vinden op de website van het Kenniscentrum kinder- en jeugdpsychiatrie.

Vragen?

Gert van den Berg is contactpersoon.

Foto Gert van den Berg

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies.