Definities opvoedingsondersteuning

Op deze site wordt onder 'opvoedingsondersteuning' verstaan: het ondersteunen van ouders bij de opvoeding, om een optimale ontwikkeling van de kinderen te bevorderen. De opvoedingstaken van mede-opvoeders als kinderleidsters en leerkrachten zijn eveneens van groot belang, maar staan op deze site niet centraal. Deze site beperkt zich tot, wat de Engelsen noemen, parenting support of parenting education. In het Duits wordt de term Elternbildung of Elternberatung gebruikt.

Opvoedingsondersteuning is een verzamelbegrip. Daarom is het van belang doel en doelgroep te verhelderen. Een smalle definiëring beperkt zich tot ouderondersteuning, ruimer opgevat betreft het de ondersteuning van alle opvoeders, en in nog bredere zin wordt de hele opvoedingsituatie erbij betrokken. Dan gaat het om de pedagogische infrastructuur die van belang is voor alle ontwikkelingstaken van kinderen: van verkeersveiligheid tot de voetbalcoach, van het pedagogisch beleidsplan van de basisschool tot het bureau jeugdzorg.

Enkele definities
Verschillende definities van verschillende hoogleraren:

• Opvoedingsondersteuning is 'het geheel van maatregelen, voorzieningen, structuren en activiteiten die erop gericht zijn de mogelijkheden van het (primaire) opvoedmilieu aan te spreken, ter verrijken en/of te optimaliseren ten einde kinderen en jeugdigen optimale opvoedings- en ontwikkelingskansen te bieden'.
  (L. Vandenmeulebroecke, hoogleraar Katholieke Universiteit Leuven, in: 'Gezins- en opvoedingsondersteuning in Vlaanderen', studiedag Kind en Gezin, 1999.)
  In 2004 geeft hij de volgende begripsomschrijving:
  'Opvoedingsondersteuning is op intentionele wijze steun bieden aan ouders (c.q. ouderfiguren) bij hun opdracht en taak als opvoeders'. Meer informatie >>

• Opvoedingsondersteuning en gezinsondersteuning is 'een verzamelnaam voor een aantal preventieve activiteiten en interventies die tot doel hebben de opvoedingscompetentie van ouders te vergoten en het gezinsfunctioneren te verbeteren'.
  ( J. Janssens, hoogleraar Katholieke Universiteit Nijmegen, in: 'Opvoedingshulp: doel, methoden en effecten’, Tijdschrift voor Orthopedagogiek, 1998, 37.)

• Opvoedingsondersteuning omvat 'al de activiteiten die tot doel hebben de opvoedingsituatie te verbeteren, met andere woorden opvoeders helpen opvoeden'.
  (Jo Hermanns, hoogleraar Universiteit van Amsterdam, in: 'Het sociale kapitaal van jonge kinderen’, 1992.)

• Opvoedingsondersteuning is 'een verzamelnaam voor activiteiten en interventies die tot doel hebben het gezinsfunctioneren te verrijken en/of te optimaliseren. Opvoeders en opvoedelingen worden als individu, gezin of groep geholpen tijdens het opvoedingsproces. De praktijk van opvoedingsondersteuning richt zich op opvoedingprocessen rekening houdend met hun inbedding in een sociale en culturele context. Deelnemers ontwikkelen een kader om opvoedingsvragen in te plaatsen en vergroten hun draagkracht'.
  (Caroline Andries, hoogleraar Vrije Universiteit Brussel in 'Families in Transition', 2004)

VWS karakteriseerde opvoedingsondersteuning tijdens de startbijeenkomst Impuls opvoed- en gezinsondersteuning op 24 januari 2005 als volgt:

• met ouders;
• gericht op verbetering van de opvoedingssituatie;
• ouders helpen bij het vervullen van hun opvoedingstaken en ouders ondersteunen in hun rol als opvoeder;
• van lichte (bv. het groeiboekje) tot meer intensieve vormen (bv. de gezinscoach).

Geschiedenis
Het begrip opvoedingsondersteuning is in het begin van de jaren tachtig van de vorige eeuw naar voren gekomen. Met name in het Spel- en Opvoedwinkelproject van de toenmalige Stichting Spel- en Opvoedingsvoorlichting (S&O). Deze landelijke stichting bracht in 1985 een eerste uitgebreide literatuurstudie uit: Henny van Hensbergen, 'Opvoedingsondersteuning in perspectief, een literatuuronderzoek naar de behoeften van ouders aan opvoedingsondersteuning en de rol die voorzieningen kunnen vervullen' (tevens doctoraalscriptie UvA).
De nota van de toenmalige Raad voor het Jeugdbeleid  'Opvoeding ondersteund' gaf in 1986 bredere bekendheid aan het begrip opvoedingsondersteuning. In 1989 publiceerde S&O het beleidsdocument: 'Opvoedingsondersteuning. Een visie voor de negentiger jaren op de ondersteuning aan opvoeders'.

De werksoort opvoedingsvoorlichting/opvoedingsondersteuning bestaat in Nederland een kleine honderd jaar, aanvankelijk lag de nadruk op opvoedingsvoorlichting. Het tijdschrift 'Ouderschap en Ouderbegeleiding' memoreert (in het oktobernummer van 2003) dat met de oprichting van het eerste Medisch Opvoedkundig Bureau (MOB) in 1928 (dat jaar) de werksoort ouderbegeleiding 75 jaar bestaat.

Verder lezen:

• Begripsomschrijving