Multimodale programma’s

Multimodale programma’s voor opvoedingsondersteuning richten zich op verschillende betrokkenen en omgevingsfactoren tegelijk, zoals de kinderen, hun ouders, de school en de leefomgeving. Ook zijn ze gericht op meerdere 'beïnvloeder's: niet alleen op de competentievergroting van het kind of de jongere maar ook op die van de ouders, leerkrachten en eventueel leeftijdgenoten. De programma’s worden ingezet na een analyse van de verschillende 'contexten' waarin de jeugdige leeft en de problemen die daarin een rol spelen.
Multimodale programma's zijn gebaseerd op een duidelijk omschreven conceptueel kader, waardoor ze in de verschillende contexten verbonden kunnen worden. Als de interventie bestaat uit verschillende modules, zijn die inhoudelijk op elkaar afgestemd en sluiten ze aan bij het theoretisch kader en de contextanalyse.

Diverse studies naar de effecten van de behandeling van delinquente jongeren noemen multimodale interventies als een van de voorwaarden voor succes. In een recent overzicht van effectieve preventie en aanpak van jeugdcriminaliteit komen programma’s naar voren die zich op verschillende gebieden tegelijk richten. Veelal gaat het om 'totaalprogramma’s', met elementen voor leerlingen, ouders en leerkrachten. Op basis van de bespreking van twintig modelprogramma’s wordt geconcludeerd dat de meest succesvolle programma’s zich richten op de risico- en beschermende factoren in zo veel mogelijk sociale domeinen van het kind of de jongere.

Ook vanuit het oogpunt van preventie dienen op basis van de theorievorming over beschermende en risicofactoren de interventies zich te richten op meerdere domeinen en meerdere beïnvloeders. Uit literatuurstudies naar veelbelovende preventieprogramma’s komt een aantal effectieve multimodale programma’s naar voren. Uit een overzicht van onderzoek naar preventieprogramma’s die de ontwikkeling van een antisociale persoonlijkheid moeten voorkomen, wordt geconcludeerd dat succesvolle programma’s meestal multimodaal zijn. Het gaat dan om programma’s die op verschillende niveaus en in verschillende settings uitgevoerd worden, en die naast een klasseninterventie ook een oudervaardigheidstraining of een training voor leerkrachten aanbieden.
In Nederland bestaan er verschillende multimodale programma's.

Het Vroegtijdig Interventieprogramma
Het Vroegtijdig Interventieprogramma (VIP) is bedoeld voor kinderen van 4 tot 7 jaar met ernstige gedragsproblemen. In het VIP-project wordt een gedragsmatige aanpak van kinderen in de groep gecombineerd met een oudertraining en een training van leerkrachten. VIP is gebaseerd op het 'Incredible Years'-programma voor jonge kinderen en hun ouders, bestaande uit een gecombineerde ouder- en kindtraining. Daarnaast is inspiratie gehaald uit ‘Swindon’, een Engels programma gebaseerd op Incredible Years. Ook het programma ‘STOP’ in België werkt vanuit dezelfde multimodale uitgangspunten.
Bij de ontwikkeling van VIP werkt het Landelijk Centrum Onderwijs Jeugdzorg (LCOJ) van NIZW Jeugd samen met Praktikon. Het programma wordt uitgevoerd door De Waarden te Nijmegen en Trajectum Novum te Zeist.

Multi-systeemtherapie
Multi-systheemtherapie is een behandelingsmethode voor jongeren die veel ernstige delicten hebben gepleegd. De therapie wordt individueel op de jongere toegesneden. Op basis van uitgebreide diagnostiek wordt samen met het gezin een behandelingsplan opgesteld en worden interventies in en tussen systemen van gezin, leeftijdgenoten, school en omgeving geïntegreerd. Op deze wijze probeert multi-systeemtherapie (MST) een totaalpakket aan zorg te bieden, zoals individuele therapie, gezins- en huwelijkstherapie, en interventies in de groep waarin de jongere zich beweegt. Ook wordt geprobeerd alles wat het bereiken van de behandelingsdoelen in de weg staat aan te pakken, bijvoorbeeld huisvesting, verslaving of psychopathologie van de ouders. MST vindt individueel en vooral thuis plaats. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat MST een effectieve interventie is.
NIZW Jeugd bereidt een landelijk innovatietraject voor van de invoering van MST in Nederland, waarbij het Ministerie van Justitie als opdrachtgever fungeert.