Risicofactoren

Meer eten dan nodig

Het gewicht van kinderen en jongeren stijgt als zij via voedsel meer energie binnenkrijgen dan ze gebruiken. Een scheve energiebalans ontstaat door structureel te veel eten in combinatie met te weinig lichamelijke activiteit (Schrijvers en Schoemaker, 2008). Uit verschillende interventieonderzoeken is bekend dat het ene voedingspatroon meer kans geeft op overeten dan het andere. Ongunstig is een eetpatroon met voedingsmiddelen die minder verzadigend zijn. Zo is de kans op overconsumptie groter bij een dieet dat meer vet bevat. En frisdranken met suikers dragen bij aan overgewicht. Een dieet met meer koolhydraten zorgt juist voor minder overeten, vooral een dieet met complexe koolhydraten (zetmeel; suikers zijn eenvoudige koolhydraten) (Gezondheidsraad, 2003). 

Obesogene omgeving

De omgeving van het kind of de jongere heeft grote invloed op zijn eet- en beweegpatroon. Een zogenaamde 'obesogene' omgeving stimuleert om veel te eten en weinig te bewegen. In zo'n omgeving geven ouders bijvoorbeeld het verkeerde voorbeeld door te veel te eten, zet reclame aan tot ongezond eten en bewegen kinderen minder door televisiekijken of internetgebruik (Schrijvers en Schoemaker, 2008).

Kinderen nemen eet- en beweegpatroon over van ouders

Het is bekend dat kinderen van ouders met obesitas een grotere kans hebben op overgewicht. Dit komt vooral doordat kinderen eet- en beweeggewoonten van hun ouders overnemen (Schrijvers en Schoemaker, 2008). Het eet- en beweegpatroon van kinderen wordt onder meer beinvloed door wat zij van ouders hierover meekrijgen: de opvoedingsregels, voorbeeldgedrag, controle van het voedingsgedrag, aanmoediging, kritiek en het faciliteren van bewegen (Gezondheidsraad, 2003).

Fysieke omgeving kan niet-bewegen en overeten stimuleren

Naast de ouders kan ook de fysieke omgeving invloed hebben. Een kindvriendelijke buurt, bijvoorbeeld met weinig autoverkeer en veel speelplaatsen, stimuleert kinderen om buiten te spelen en dus meer te bewegen. In wijken waarin nauwelijks plaats is voor kinderen om te spelen, blijven zij eerder binnen en bewegen zij minder bewegen. Daardoor lopen kinder een groter risico op overgewicht (Schrijvers en Schoemaker, 2008). Ook is in diverse landen een verband gevonden tusen meer tv kijken en minder lichamelijke activiteit enerzijds en anderzijds overeten, meer snacken en minder groente- en fruit eten. De aanwezigheid van frisdrank- en snackautomaten op school zou ook verband houden met een hoger risico op overgewicht (Gezondheidsraad, 2003).

Lagere sociaal-economische status

In westerse landen lopen personen met een lagere sociaal-economische status  meer risico op overgewicht. Bij kinderen geldt dit ook voor kinderen van alleenstaande ouders en kinderen die in de stad wonen, in tegenstelling tot op het platteland (Liem, 2010). Mensen met een lagere sociaal-economische status hebben meer belemmeringen om voor gezond eten en bewegen te kiezen dan personen met een hogere sociaal-economische status. Er zijn belemmeringen vanwege de fysieke omgevingsfactoren: vaker wonen ze in een minder veilige buurt, waar veel snackbars en afhaalrestaurants zijn. Maar ook zijn er economische belemmeringen, doordat het inkomen lager is, en sociaal-culturele: de opvattingen over voeding en beweging (Gezondheidsraad, 2003).

Aanleg voor overgewicht?

Ook genetische (erfelijke) factoren spelen een rol bij het risico op overgewicht. Door erfelijke factoren kan het ene kind meer kans lopen op gewichtsveranderingen dan het andere. Dit komt omdat ze aanleg hebben om te veel te eten. Kinderen met genetische aanleg zijn bijvoorbeeld minder gevoelig voor  hongergevoel of verzadiging en hebben daarmee meer neiging om te overeten (Liem, 2010).

Bron

• Gezondheidsraad (2003). Overgewicht en obesitatis. Den Haag: Gezondheidsraad.
• Liem, E.T. (2010). Development of overweight in adolescence. Genes, growth & mood. Proefschrift. Groningen: Rijksuniversiteit Groningen.
• Schrijvers, C.T.M. & Schoemaker, C.G. (red.) (2008). Spelen met gezondheid: leefstijl en psychische gezondheid van de Nederlandse jeugd. Bilthoven: RIVM.