Risicofactoren

Onderwijsachterstanden ontstaan door een samenspel van risicofactoren. Deze factoren kunnen te maken hebben met de kinderen zelf en met de omgeving waarin zij opgroeien.

Kindfactoren
Verschillen in schoolprestaties tussen kinderen zijn voor een deel te verklaren uit aangeboren kenmerken, die niet allemaal even sterk te beïnvloeden zijn. Sommige kinderen zijn van nature intelligenter dan andere kinderen. Kinderen kunnen ook beperkingen hebben die positieve contacten tussen ouder en kind in de weg staan en daardoor een negatieve invloed hebben op hun cognitieve ontwikkeling. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren bij een lichamelijke handicap, een moeilijk temperament of autisme.

Gezinsfactoren
Onderwijsachterstanden kunnen ook te maken hebben met het gezin waarin een kind opgroeit. Op dit moment blijkt de opleiding van de ouders het meest bepalend voor het latere schoolsucces van kinderen. Het achterblijven van veel - niet-westerse - allochtone kinderen is over het algemeen ook te verklaren uit het opleidingsniveau van de ouders. Hoger opgeleide ouders zijn gemiddeld beter in staat om een stimulerende omgeving voor hun kinderen te creëren. Zij maken gebruik van opvoedingsprincipes die een positieve invloed hebben op de cognitieve ontwikkeling van hun kinderen. Bovendien sluiten hun opvoedingsprincipes aan bij die van het basisonderwijs. 

Ook andere factoren die direct of indirect te maken hebben met het functioneren van het gezin, zoals armoede, onveiligheid in de buurt, opgroeien in eenoudergezin en psychische problemen van de opvoeder, kunnen het risico op onderwijsachterstanden vergroten, zeker wanneer ze in combinatie met elkaar spelen. 

Schoolfactoren
Op schoolniveau kunnen er risico's liggen in het leefklimaat en de kwaliteit van de school. Een belangrijke risicofactor is de toenemende verdeling in ‘zwarte’ en ‘witte’ scholen. Uit onderzoek blijkt dat homogene groepen vooral nadelig zijn voor laag presterende leerlingen. In groepen met laag presterende leerlingen passen leerkrachten en leerlingen hun verwachtingen en gedrag steeds meer naar beneden aan. In heterogene groepen blijken zwakke leerlingen juist beter te presteren. Op overwegend zwarte scholen zitten veel zwakpresterende leerlingen bij elkaar, vaak met meerdere moedertalen. Dat heeft een negatief effect op de prestaties van de individuele leerlingen. Bovendien zijn positieve onderwijscondities en goede schoolklimaten ook nog eens ongelijk over scholen verdeeld. 

Meer informatie
Meer informatie over risicofactoren bij onderwijsachterstanden is te vinden in:
Risicofactoren bij onderwijsachterstanden 

Algemene informatie over oorzaken en achtergronden van problematische ontwikkeling bij kinderen staat in:
Oorzaken en achtergronden van problematische ontwikkeling