Kennis

Wat werkt?

Effectieve bestrijding van kindermishandeling vraagt om samenhangende activiteiten op verschillende niveaus, zowel ter voorkoming als behandeling van kindermishandeling.

Universele en selectieve preventie
Universele preventie richt zich op alle ouders, opvoeders en kinderen. Universele preventie bestaat bijvoorbeeld uit beleid en wetgeving, opvoedingsondersteuning aan alle ouders, en voorlichting en training voor alle kinderen. Selectieve preventie bestaat uit het aanbieden van voorlichting en training aan groepen waarin kindermishandeling meer dan gemiddeld voorkomt. Vormen van selectieve preventie zijn bijvoorbeeld: zorgen voor een grotere beschikbaarheid van reguliere zorg in risicowijken, buurtprogramma's organiseren, ouders intensief betrekken bij programma's ter bestrijding van onderwijsachterstanden.

Geïndiceerde preventie
Geïndiceerde preventie is gericht op gezinnen die een verhoogd risico lopen op kindermishandeling. Voor deze gezinnen kunnen intensieve 'homevisiting'-programma's ingezet worden. Deze vorm van ondersteuning vindt plaats bij gezinnen thuis en is gericht op het vergroten van kennis en vaardigheden die bijdragen aan de gezonde ontwikkeling van ouders, kinderen en gezinnen. Over het algemeen hebben deze programma's positieve effecten als ze aan een aantal voorwaarden voldoen, zoals een tijdige start, een meervoudig aanbod en specifieke aandacht voor risico- en beschermende factoren.

Interventies bij vroege signalen
Deze vorm van preventie is gericht op ouders, andere opvoeders of kinderen bij wie al signalen van opvoedingsproblemen te zien zijn. Een aantal programma's kan deze gezinnen waarschijnlijk helpen. Al deze programma's hebben een cognitief-gedragsmatige basis. Daarnaast bestaan er gezinsondersteuningsprogramma's die intensiever zijn of langer duren: homevisiting-programma's. Daarin krijgen gezinnen praktische hulp op verschillende levensgebieden. Homevisiting-programma's kunnen positieve effecten hebben op gevoelens van competentie, ondersteuning en opvoedingsvaardigheden. In combinatie met speciale onderdelen voor kinderen of interventies gericht op concrete opvoedingsvaardigheden kunnen de effecten nog groter zijn.

Hulpverlening
Bij vermoedens of constatering van kindermishandeling moet zo snel mogelijk worden ingegrepen. De interventies bestaan dan uit hulpverlening, strafrechtelijke of civielrechtelijke (jeugdbeschermings)maatregelen of combinaties daarvan. Bij seksueel misbruik is aangifte bij de politie de standaardprocedure. Interventies kunnen zich richten op het kind, de ouders en het gezin. Over het algemeen geeft een cognitief-gedragsmatige behandeling de beste resultaten. Bij kinderen is de behandeling vooral gericht op zelfregulatie van hun gedachten, gevoel en gedrag. Bij ouders is de behandeling vooral gericht op het reguleren van hun eigen gedrag en van gewenst en ongewenst gedrag bij hun kinderen. Het meest effectief blijkt een 'multimodale' aanpak. Dat betekent dat het hulpaanbod aan de verschillende betrokkenen voldoende onderlinge samenhang heeft, dat het aanbod gericht is op meerdere betrokkenen tegelijk - bijvoorbeeld ouders, kinderen, familie en sociaal netwerk - en dat het gebaseerd is op een gemeenschappelijke visie, analyse en behandelingsplanning van de instellingen die betrokken zijn bij de hulp.

Meer informatie
Meer informatie over werkzame principes bij kindermishandeling vindt u in het document Wat werkt bij de aanpak van kindermishandeling?